Periferik arter hastalığının aortik akımın ilerleme hızı ve ayak bileği kol indeksi ile ilişkisi

Amaç: PAH, genellikle alt ekstremitelerdeki arterlerin ilerleyici daralmasından kaynaklanır ve sistemik aterosklerozun bir göstergesidir. PAH etyopatogenezi temelde ateroskleroz ve komplikasyonlarından kaynaklanmaktadır. Arteriyel sertlik, ateroskleroz sürecinde doğrudan rol almaktadır. Hipertansyon, diyabet, hiperlipidemi gibi kardiyovasküler risk faktörleri arterlerin yapısını, işlevini ve sertliğini değiştirebilmektedir. Ateroskleroz, torasik aorta gibi büyük damarlarda da gelişen yaygın bir hastalıktır ve arter duvarının kalınlaşması ve sertleşmesine yol açar. Sonuç olarak arteriyel dirençte ve böylece arter lümeni içindeki akım yayılım hızında azalmaya neden olur. Aortik akımın ilerleme hızı (AVP), aortik sertliği göstererek aterosklerozu yansıtan yeni bir parametre olarak değerlendirilmiştir. PAH tanısında kullanımı alışkanlık haline getirilmiş olan ayak bileği-kol indeksi (ABKİ) poliklinik ortamında kolayca uygulanabilen basit bir noninvaziv prosedürdür. Bu çalışmada anjiografik olarak PAH tanısı almış hastalar ile PAH tanısı olmayan kontrol grubu hastalarında ABKİ ve AVP'nin PAH'ın noninvaziv tanısına katkısını göstermek amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışmaya Kasım 2022 ile Kasım 2024 tarihleri arasında Akdeniz Üniversitesi Hastanesi Kardiyoloji Polikliniği'ne başvuran, konvansiyonel periferik anjiyografi (PAG) veya bilgisayarlı tomografik anjiyografi (BTA) ile PAH tanısı doğrulanan (periferik arteriyel sisteminde %50 veya daha fazla lezyonu olan hastalar), 101 hasta ve kontrol grubu olarak anamnez ve fizik muayene bulguları ile PAH şüphesi olmayan 101 hasta dahil edildi. Hastaların brakiyal, ön tibial ve posterior tibial arterlerin sistolik kan basınçları, şişirilebilir manşona sahip cıva manometresi kullanılarak ölçüldü. Maksimum ayak bileği arter basınçları, brakiyal arterin maksimum basınçlarına bölünerek ABKİ hesaplandı. Ekokardiyografik inceleme, Akdeniz Üniversitesi Kardiyoloji Bölümü Ekokardiyografi Laboratuvarında, Philips Affiniti 70C ekokardiyografi cihazı ve 3,5 MHz faz ayırıcı harmonik özelliği olan prob ile gerçekleştirildi. Hastaların rutin ekokardiyografik ölçümleri yapıldıktan sonra suprasternal pencereden, inen aortada ana akış yönüne paralel olarak kursör yerleştirilerek renkli M-mod Doppler kayıtları ile elde edildi. Renkli Doppler Nyquist limiti 30-50 cm/s olarak ayarlandı ve M-moduna geçilerek, 200 mm/s'lik bir kayıt tarama hızıyla alev şeklinde bir uzaysal-zamansal hız haritası görüntülendi. Alev eğimi belirsiz olduğunda, izohız eğiminin net bir şekilde belirlenebilmesi için aliasing hızını değiştirmek üzere taban kaydırması kullanıldı. AVP, yayılma eğiminin başlangıç ve bitiş noktaları arasındaki mesafenin, bu noktalara karşılık gelen zaman aralığına bölünmesiyle hesaplandı. En az üç ölçümün ortalaması AVP değeri olarak kaydedildi. Bulgular: Çalışmaya alınan tüm hastaların %28,2'i kadın, %71,8'i erkekti. Her iki grubun yaş ortalaması benzer saptandı. PAH grubunda erkek cinsiyet, DM, HPL ve KAH bulunma oranları anlamlı derecede daha sık görüldü (DM ve KAH için p<0001; cinsiyet için p=0,019<0,05). Yine PAH ve kontrol grubunda olan hastalarda sigara kullanma oranları arasında istatistiksel olarak fark vardı (p=0,02<0,05). PAH ve kontrol grubu arasında LDL düzeyleri arasında gruplar arasında istatistiksel olarak fark görülmedi (p=0,098>0,05). Ekokardiyografik incelemede sol ventrikül duvar kalınlıkları PAH grubunda kontrol grubuna göre anlamlı ölçüde daha kalın ölçüldü. (IVSDd için <0,0001 ve PWDd için 0,001). E/A oranı da PAH grubunda ortalama 0,82±0,26 olup kontrol grubundan anlamlı ölçüde düşük ölçüldü (p=0,001) PAH grubunun ortalama AVP değeri 34,65±10,67 cm/sn, en düşük AVP: 14,8 cm/sn ölçüldü. Kontrol grubunda ise ortalama AVP 69,5±14,27 cm/sn ölçüldü. PAH grubunun AVP değeri kontrol grubundan anlamlı düzeyde daha düşük saptandı (p<0,0001). Kontrol grup ABKİ ölçümleri ortalaması 1,19±0,07 idi. Minimum ABKİ 1,0 ve maksimum ABKİ 1,34 olarak ölçüldü. PAH grubunda ise ortalama ABKİ 0,71±0,18, minimum değer 0,27 ve maksimum değer 1,2 olarak ölçüldü. ABKİ için gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı fark görüldü (p<0,0001). AVP ile ABKİ arasında istatistiksel olarak anlamlı orta düzeyde pozitif bir ilişki görüldü (r=0,697, p<0,0001). AVP ile E/A ve HbA1c arasındaki ilişki incelendiğinde (Tablo 4.8) AVP ile E/A arasında istatistiksel olarak anlamlı zayıf düzeyde pozitif bir ilişki görüldü (r=0,314, p<0,0001). AVP ile HbA1c arasında istatistiksel olarak anlamlı negatif yönde zayıf bir ilişki görüldü (r=-0,402, p<0,0001). Cinsiyet ile AVP ilişkisi incelendiğinde, kadınlara ait AVP ölçümleri erkeklere ait AVP değerinden yüksek bulundu (p=0,022<0,05). Sonuç: Çalışmamızda PAH tanısı doğrulanmış bir grup hasta ve PAH açısından sağlıklı kontrol grubu hastalarında ABKİ ve ekokardiyografi ile AVP bakılmış ve AVP'nin PAH tanısı olan hastalarda, kontrol grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı ölçüde düşük olduğu tespit edilmiştir (p<0,0001). AVP'nin, PAH tanısında klasik bir test olarak kullanılan ABKİ ile korele olduğu (r=0,697, p<0,0001) ve böylece ABKİ'yi destekleyici veya özellikle ABKİ için kısıtlayıcı durumlarda alternatif bir test olarak kullanılabileceği gösterilmiştir. Anahtar Kelimeler: Ateroskleroz, Perifer Arter Hastalığı, Arteriyel Sertlik, Aortik Akımın İlerleme Hızı