Periodic location routing problem: An application of mobile health services in rural areas

Kırsal kesimlerde sağlanan sağlık hizmetlerinin yetersizliği bütün dünyada uzun süredir gözlemlenen önemli problemlerden birisidir. Bu problemi çözebilmek için önerilebilecek alternatif yollardan birisi kırsal kesimlere mobil sağlık hizmeti sağlamaktır ve bu kapsamda doktorlar köyleri gezmekte ve hastaları ziyaret etmektedir. Bu hizmet Türkiye'de 2010 yılından itibaren sağlanması zorunlu hale getirilmiştir ve Sağlık Bakanlığı uygulanması gereken bazı şartlar belirlemiştir. Bu gereksinimler köylere gerçekleştirilmesi gereken çoklu ziyaretler, alternatif ziyaret kuralları ve belirli köylere eşleştirilmiş doktorlar olarak sıralanabilir. Karakteristiklerine bakıldığında, problem Periyodik Yer Seçimi ve Rotalama Problemi (PYRP) konusu altında kategorize edilmiştir. PYRP literatüründeki çalışmaların çözüm yöntemlerinin ortak özelliği önceden alternatif çizelge kümesi oluşturmaları ve bunların arasından en iyisini sonuç olarak seçmeleridir. Bu yaklaşımın aksine, geliştirilen tam sayılı programlama modeli, kısıtları ile çizelgeleri belirlemekte, her doktoru planlama süresi boyunca aynı köylere atamakta ve belirlenmiş ziyaret kurallarına uymaktadır. Modelin performansı Burdur şehrine ait bir veri kümesi ile test edilmiştir. Sonuçlara göre önerilen model küçük ölçekli durumlarda kabul edilebilir sürelerde optimum sonucu bulabilmektedir, ancak büyük ölçekli durumlarda belirlenen zaman kısıtlarının sonunda oldukça büyük eniyilik aralıkları kalmaktadır. Bu nedenle daha kısa sürelerde kaliteli sonuçlar bulabilmek için "önce kümele, sonra rotala" temelli bir sezgisel algoritma geliştirilmiştir. Sayısal deneylere göre, sezgisel yöntem ile çözüm sürelerinin önemli ölçüde iyileştirildiği ve optimum ya da optimuma yakın sonuçların elde edildiği görülmüştür.