Mekanın şiddet perspektifleri: Ankara Bentderesi üzerinden mekan-şiddet ilişkisinin kurulması

Şiddet, çeşitli disiplinlerce incelenen geniş ve karmaşık bir kavramdır. Genellikle bireyler arası bir eylem olarak algılansa da şiddet aslında mekâna derinlemesine bağlıdır. Şiddetle ilişkilendirilen mekân, sadece fiziksel bir alan değil; aynı zamanda toplumsal ilişkilerin, güç dinamiklerinin ve ekonomik süreçlerin somutlaştığı bir yerdir. Bu nedenle, şiddet sadece fiziksel saldırı veya tahribat olarak değil, aynı zamanda sosyal ve ekonomik yapıların bozulmasıyla ortaya çıkan yerinden edilme, ayrımcılık, yoksulluk ve sosyal dışlanma süreçlerinde de gözlenir. Tezin ana amacı, şiddetin sosyo-mekânsal kararlar, ekonomik değişimler ve bireysel davranışlar yoluyla mekân üzerinde nasıl ortaya çıktığını incelemek, bu süreçlerin fiziksel, psikolojik, ekonomik, yapısal ve sembolik etkilerini değerlendirmek ve hangi eylemlerin şiddet olarak tanımlanabileceğini belirlemektir. Bu doğrultuda, tezin hedefleri ise kentsel alanlardaki şiddeti disiplinler arası ve çok boyutlu bir yaklaşımla değerlendirmek ve tarih boyunca çeşitli siyasi rejimlerin ve kentsel/mekânsal planlama stratejilerinin farklı biçimlerde şiddeti nasıl devamlılığı olan bir durum haline getirdiğini ortaya koymaktır. Bu amaçlar doğrultusunda, Ankara'nın Altındağ ilçesinde bulunan Bentderesi ve çevresi, tezin odaklandığı spesifik bir örnek alan olarak seçilmiştir. Bentderesi, tarih boyunca çeşitli toplumsal ve mekânsal dönüşümlere sahne olmuş, kolluk kuvvetlerinin xiii bile giremediği en tehlikeli mahalleleri barındırmış, tarihi, doğal ve kültürel geçmişi yok edilmiş, genelevler ve fuhuşla damgalanmış bir bölgedir. Şiddetin mekanı dönüştürdüğü, dönüşümün şiddeti organize ettiği ve bu kısır döngünün görünür olduğu kentin dışlanmış alanıdır. Bu nedenle, şiddet kavramının mekân üzerinden yeniden üretimi, Bentderesi aracılığıyla mekânın yeniden okunmasını ve tanımlanmasını gerektirir. Tezde kullanılan metodoloji, David Riches'in şiddet teorisine dayanır. Bu teori, şiddeti fail, kurban ve tanık perspektiflerinden ele alarak, mekânsal şiddetin anlaşılmasına ve bu şiddetin mekân üzerindeki yansımalarının incelenmesine olanak tanır. Üçlü perspektif yaklaşımıyla yapılan incelemeler, mekânın şiddeti teşvik eden bir fail, politik ve bireysel eylemlerden zarar gören bir kurban ve şiddetin izlerini taşıyan bir tanık rolü oynadığını gösterir. Bu sınıflandırma, kent ve mekânla ilgili yıkım, korku, suç ve zarar içeren sonuçların arka planındaki görünmeyen süreçleri görünür hale getirir. Anahtar Kelimeler: Mekansal şiddet, Mekansal dönüşüm, Mekan politikaları ve İnsan davranışları, Şiddet perspektifleri, Bentderesi