Platon'da politika, teoloji ve din ilişkisi

Platon'un politika ve teoloji üzerine düşünceleri her zaman çok ilgi görmüş ve çalışılmıştır. Fakat Platon'un politika, teoloji ve din üzerine düşünceleri birlikte çok az incelenmiştir. Hâlihazırdaki çalışma, Platon'un eserlerindeki politika-teoloji ilişkisini ve bu ilişkiyle bağlantılı olarak Platon'un Yunan şehir devlet diniyle ilgili düşüncelerini araştıracaktır. Böyle bir araştırmayla politika-teoloji dikotomisinin başlangıç noktası olarak Platon'a işaret edilecektir. Platon felsefesi, Atina şehir devletinin politik, ahlaki ve dini bir krizden geçtiği dönemde gelişmiştir. Platon, Yunan şehir devlet dininin antropomorfik tanrılarını eleştirmiş ve geleneksel tanrılara nispeten daha rasyonel bir tanrı fikri geliştirmiştir. Bu mütekamil tanrı fikriyle Platon, teoloji ve felsefe bağını güçlendirmiştir. Platon'un bu yeni, mütekamil fakat mesafeli tanrılarının şehir devletinin işleyişi, ritüelleri ve yasalarıyla nasıl bir ilişki kuracağı konusunda belirsizlikler ortaya çıkmaktadır. Bu çalışma, Yunan şehir devletinin karakteristik özelliklerinden biri olan politika-teoloji birlikteliğinin Platon'un değişen tanrı düşüncesine bağlı olarak gösterdiği farklılıkları ve ortaya çıkan zorlukları inceleyecektir. Yukarıda bahsedilen amaç doğrultusunda Platon teolojisi söz konusu olduğunda çağdaş çalışmalar içerisinde öne çıkan Friedrich Solmsen'in Plato's Theology adlı eseri incelenecektir. Solmsen'in Platon'un öngördüğü şehir devlet dinini "seküler, rasyonel, felsefi" olarak tanımlaması eleştirilecektir. Platon'un tasavvur ettiği şehir devlet dininin, geleneksel Yunan şehir devlet dininden daha rasyonel ve felsefi olduğu açıktır. Bununla birlikte, Platon'un politika-teoloji ilişkisinin "seküler" olarak nitelendirmek mümkün değildir. Böylesi bir adlandırma bu ikilinin daha sonraki dönemlerindeki ilişkisinde ortaya çıkacağından Platon düşüncesi için "seküler" ifadesini kullanmak anakronistik bir hataya yol açmaktadır. Bu çalışma çerçevesinde Platon'un tasavvur ettiği politika, teoloji ve şehir devlet dini üzerine düşüncelerinin sekülerlik tartışmalarının doğacağı ikiliği önceleyeceğinin altı çizilmektedir. Anahtar Kelimeler: Platon, politika, teoloji, din, yasa