Pragmatik çıkarımlarda tutarlılığın sahte anılar üzerindeki etkisi

Sahte anılar; bireyin belleğindeki bilgilerin değişmesi sonucunda, daha önce yaşamadığı olayları yaşamış gibi ya da yaşadığı olayları daha farklı biçimde hatırlaması şeklinde tanımlanmaktadır. Literatürde sahte anıları inceleyen çok sayıda yöntem bulunmaktadır. Bu yöntemlerden biri de pragmatik çıkarımlardır. Pragmatik çıkarımlar, bireyin belirli cümlelere maruz kaldıktan sonra, bu cümlelerin anlamını yorumlayarak ulaştığı dolaylı sonuçlardır. Bu araştırmada pragmatik çıkarımların ve pragmatik çıkarımlarda tutarlılığın sahte anılar üzerindeki etkisi incelenmiştir. Bu doğrultuda, 18-30 yaş aralığındaki 60 kişilik bir katılımcı grubuyla, yarısı pilot çalışmada, yarısı ana çalışmada yer almak üzere iki ayrı çalışma yürütülmüştür. Bu çalışmalarda veri toplama araçları olarak demografik bilgi formu, 69 adet pragmatik çıkarım cümlesi (pilot çalışmada 37 cümle, pragmatik çıkarım tutarlılığına göre sınıflandırılmış 32 cümle) ve 36 adet soyut görsel kullanılmıştır. Pragmatik çıkarım cümleleri, Brewer (1977), McDermott ve Chan (2006) ve Carneiro ve arkadaşları (2020) tarafından oluşturulan cümlelerden seçilerek hazırlanmıştır. Soyut görseller ise renkli geometrik desenlerden oluşmaktadır. Uygulama aşamasında katılımcılara ilk olarak belirli cümleler sunulmuş, ardından üç dakikalık bir ara görev olan soyut görseller sırayla gösterilmiş ve son olarak cümlelerin ne kadar yanlış hatırlandığını ölçen bir tanıma testi yapılmıştır. Araştırmanın verileri iki bağımlı örneklem için t testiyle analiz edilmiştir ve bu analizler sonucunda iki temel bulgu elde edilmiştir. Birinci olarak, orijinal cümlelerin pragmatik çıkarımlardan anlamlı derecede daha az yanlış hatırlandığı saptanmıştır. İkinci olarak, pragmatik çıkarım tutarlı ve pragmatik çıkarım tutarsız cümlelerin yanlış hatırlanma düzeyleri arasında anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Pragmatik çıkarımların ve pragmatik çıkarımlarda tutarlılığın sahte anılar üzerinde anlamlı bir etkisinin bulunmaması, geçmiş birçok araştırmanın sonuçlarıyla çelişmektedir. Ancak literatürde yer alan bazı açıklamalara göre, şema uyumlu bilgilerle şema uyumsuz bilgilerin farklı açılardan daha iyi hatırlamayı tetiklediği söylenebilir. Bu sonuçlar, ilgili literatür ışığında tartışılmıştır.