Prepubertal dönemde 2,3,7,8-tetraklorodibenzo-p-dioksin (TCDD) ile oluşturulmuş testiküler hasar üzerine chrysin'in etkileri

2,3,7,8- tetraklorodibenzo-p-dioksin (TCDD) çevrede uzun süre kalıcılığı olan, yapısal olarak aynı mekanizmayla toksisite oluşturup, canlılarda biyolojik olarak benzer etkiler gösterebilen 75 farklı bileşik içeren dioksin ailesinin prototipidir. Bu bileşikler içinde en zehirli yapıda olması nedeniyle TCDD toksisite çalışmalarında standart olarak kullanılmaktadır. Araba egzozlarında ve sigara dumanında bulunan TCDD, insektisitlerin üretiminde, belediyelere ait katı atıkların yakılması esnasında bir yan ürün olarak ortaya çıkan çevresel bir kirleticidir. İnsanlar TCDD' yi çoğunlukla beslenme yoluyla almakta ve yıkılabilir özelliğinin düşük olması nedeniyle kanda ve yağ dokusunda birikme eğilimi göstermektedir. Uluslararası Kanser Araştırmaları Kuruluşu TCDD'yi grup I kanserojen olarak tanımlamıştır. TCDD, membran fosfolipitlerinden araşidonik asidin salınımını artırarak enflamasyona ve reaktif oksijen türleri (ROS)'nin üretimine yol açarak oksidatif strese dolayısıyla hücre hasarına neden olur. Doğal bir flavon olan Chrysin (CH) antioksidan, antiinflamatuar, antiapoptotik, antiviral özelliklere sahiptir. CH'nin damar koruyucu ve spasmolitik etkilere sahip olduğu bilinmektedir. Bu çalışmada TCDD'nin testis dokusunda meydana getirmesi muhtemel oksidatif hasara karşı, güçlü bir antioksidan olan CH'nin etkilerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu deneysel çalışmada 4 haftalık, ortalama 105-130 g ağırlıklarındaki 28 adet Wistar-Albino cinsi erkek sıçanlar kullanıldı. Sıçanlar grup I (Kontrol), grup II (TCDD uygulanan), grup III (TCDD + CH uygulanan) ve grup IV (sadece CH uygulanan ) olmak üzere rastgele 4 gruba ayrıldı. Grup II ve grup III'e haftada bir kez 25 μg/kg TCDD intraperitonal (ip.) olarak uygulandı. Ayrıca grup III ve grup IV'e günlük 50 mg/kg zeytinyağında CH çözdürülerek oral gavaj yolu ile verildi. 5 haftalık deney süresi sonunda tüm gruplardaki sıçanlar tartıldıktan sonra anestezi altında dekapite edildi. Testis dokuları alınıp hızlıca tartıldı ve Bouin's solüsyonunda tespit edildi. Biyokimyasal incelemeler için kan örnekleri santrifüjlenip, elde edilen serumlar daha sonra yapılacak olan testosteron tayini için -20 0C de saklandı. Testis dokularından histolojik inceleme için parafin bloklar hazırlandı. Parafin bloklardan 5 μm kalınlığında kesitler alındı. Alınan kesitler histokimyasal ve TUNEL teknikleri kullanılarak boyandı. TCDD ve TCDD+CH gruplarındaki sıçanların ortalama vücut ağırlık değişim yüzdesinde ve rölatif testis ağırlıklarında, kontrol grubu ile karşılaştırıldığında istatistiksel olarak anlamlı bir düşüş gözlendi. CH grubu ile kontrol grubu arasındaki fark ise istatistiksel açıdan önemsiz bulundu. Işık mikroskop incelemesinde, kontrol grubuna ait testis dokularında seminifer tübül germinal epitelini oluşturan spermatogenik seriye ait hücreler ve Sertoli hücreleri, interstisyel alan ve bu alanda yer alan Leydig hücreleri normal yapıda izlenirken TCDD uygulanan deneklere ait dokularda, germinal epitelde atrofi, vakuolar dejenerasyon, germ hücreleri arasında ayrılma, spermatid dev hücreleri ve bazı tübüllerde mayoz bölünmenin belli aşamalarında duraksama ayırt edildi. TCDD toksisitesine karşı koruyucu amaçla CH uygulanan gruba ait testiküler dokuda nispeten koruyucu etki sağlandı. Sadece CH uygulanan gruba ait kesitlerde testis dokusu kontrol grubu gibi normal görünümlü olarak ayırt edildi. Apoptotik hücre ölümünün belirlenmesi için TUNEL tekniği kullanılarak yapılan boyamanın ışık mikroskopta incelenmesinde, kontrol grubu kesitlerinde TUNEL (+), TCDD grubunda TUNEL (+++) , TCDD + CH grubunda TUNEL (+), sadece CH uygulanan grupta ise TUNEL (+) yaygınlığında işaretlenme gözlendi. TCDD ve TCDD+CH uygulanan gruplardaki sıçanların serum testosteron seviyelerinde, kontrol ve CH grubu ile kıyaslandığında anlamlı bir azalma gözlendi. CH grubu ile kontrol grubu arasındaki fark ise istatistiksel açıdan önemsiz bulundu. Sonuç olarak yapılan bu deneysel çalışmada TCDD toksisitesinin serum testosteron düzeyini azalttığı spermatogenezi olumsuz yönde etkilediği saptandı. Ayrıca seminifer tübül germinal epitelinde atrofi ve apoptotik hücre ölümüne yol açarak son derece önemli hasara yol açtığı gözlendi. Antioksidan özelliği ile ön plana çıkan CH'in bu olumsuz etkileri nispeten azalttığı saptandı. Bu bulgular, çevresel bir kirletici olan TCDD'nin erkek üreme sağlığını menfi anlamda etkileyebileceğini ve buna karşı önlemler alınması gerekliliğinin olduğunu göstermektedir.