Primer hiperparatiroidi hastalarında tanı gecikmesi ve bunun hastalık üzerine etkileri

Günümüzde primer hiperpratiroidi (PHPT) tanısı, sıklıkla, asemptomatik hiperparatiroidi şeklinde rutin biyokimyasal tetkikler sırasında tesadüfen saptanan hiperkalsemi sonucunda konmaktadır. Buna rağmen klinik pratikte hiperkalsemisi mevcut olmasına rağmen bu yönden değerlendirilmeyip PHPT tanısının geç konduğu hastalar söz konusu olmaktadır. Bu çalışmada PHPT hastalarında tanı konma sürecinde gecikme olan hasta oranının belirlenmesi, tanı gecikmesi olan hastalar ile tanı gecikmesi olmayan hastaların klinik ve laboratuvar verileri arasında bir fark olup olmadığının değerlendirilmesi amaçlanmıştır. PHPT tanısı konan hastaların verileri retrospektif olarak değerlendirildi. Hastaların hiperkalsemilerinin ilk saptandığı zaman, PHPT tanısının konduğu zaman, hiperkalsemi saptanması ile PHPT tanısı konması arasında geçen süre, demografik özellikleri, klinik özellikleri, eşlik eden hastalıklar, biyokimyasal ve hormonal verileri, radyolojik verileri, operasyon süreçleri ile ilgili verileri ve patoloji verileri incelendi. İlk hiperkalsemiden sonraki bir yıl içinde PHPT tanısı konan hasta tanı gecikmesi olmayan hasta, ilk hiperkalsemiden sonraki bir yıl içinde PHPT tanısı konmayan hasta tanı gecikmesi olan hasta olarak sınıflandı. Tanı gecikmesi olan ve olmayan hastaların verileri birbiri ile karşılaştırıldı. Çalışmaya %20,3'ü (n=62) erkek %79,7'si (n=244) kadın olmak üzere toplam 306 PHPT hastası alındı. Hiperkalseminin ilk saptandığı zamandan PHPT tanısı konulan zamana kadar geçen süre 571(5-3290) gün olarak saptandı. PHPT hastalarının sadece %42,2'sine hiperkalsemi saptandıktan sonraki bir yıl içinde tanı konulduğu saptadık. PHPT hastalarının %57,8'inde ise tanı konulduğunda ilk hiperkalseminin üzerinden bir yıldan fazla zaman geçmişti ve tanıda bir gecikme söz konusydu. İlk hiperkalsemi zamanından tanı konulan zamana kadar hastaların %43,5'inde iki yıldan, %27,5'inde üç yıldan, %21,9'unda dört yıldan ve %14,4'ünde beş yıldan daha uzun bir süre geçmişti. Tanı gecikmesi olmayan ve olan grupta ilk hiperklasemiden tanıya kadar geçen süre sırası ile 99(5-363) gün ve 1043 (366-3290) gündü ve istatistiksel olarak anlamlıydı. İlk hiperkalsemi döneminde eşilik eden hastalıklar yönünden iki grup arasında fark saptamadı. Buna karşılık tanı anında eşlik eden hastalık varlığı tanı gecikmesi olan grupta daha fazlaydı (%80,2 vs %65,9). Osteoporoz ilk hiperkalsemi döneminde iki grupta da benzer oranda görülürken, tanı anında tanı gecikmesi olan grupta anlamlı oranda daha fazla görüldü (%37,9 vs %24). 5 yıldan daha uzun tanı gecikmesi olan grupta tanı anındaki nefrolitiazis sıklığının belirgin artmış oldugunu tespit ettik (%43,2 vs %21,7). İlk hiperkalsemiden tanı anına kadar geçen sürede 50 hastada osteoporoz ve hipertansiyon gibi yeni kronik hastalık geliştiğini tespit ettik. Yeni ek hastalık gelişen 50 hasta ile diğer hastaların ilk hiperkalsemiden tanı anına kadar geçen süreleri karşılaştırıldığında, yeni ek hastalık gelişen 50 hastada tanıya kadar geçen sürelerinin belirgin olarak daha uzun olduğunu saptadık (1049 güne karşılık 475 gün). Sonuç olarak çalışmamız, hiperkalsemisi olan hastalarda PHPT tanısının sıklıkla geç konulduğunu ve bu durumun artmış morbiditeye yol açtığını göstermiştir.