Pırlak kuzularında büyüme eğrilerini etkileyen genetik ve çevresel faktörlerin belirlenmesi ve eğri parametreleri yönünden baba koçların değerlendirilmesi

Pırlak kuzularında büyüme eğrilerini etkileyen genetik ve çevresel faktörlerin belirlenmesi ve eğri parametreleri yönünden baba koçların değerlendirilmesiBu çalışmada Pırlak kuzularda farklı matematiksel modeller ile büyüme eğrilerinin elde edilmesi, bu eğrilere etki eden çevre faktörlerinin ve genetik parametrelerin tespiti ve damızlık baba koçların belirlenmesinde bu parametrelerden yararlanma imkanlarının araştırılması hedeflenmiştir.Afyon Kocatepe Üniversitesi Hayvancılık Araştırma ve Uygulama Merkezi (KÜHAM)' nde 2008 ile 2009 yıllarında doğan 328 baş Pırlak kuzuya ait canlı ağırlık, cidago yüksekliği, vücut uzunluğu, göğüs derinliği, ön göğüs genişliği, sağrı genişliği, göğüs çevresi ve incik çevresi ölçüm verilerine Bertalanffy, Brody, Gompertz ve Logistic matematiksel modelleri uygulanmıştır. Bu modellerle eğri uyumu için doğrusal olmayan regresyon metodundan yararlanılmış ve uyum kriteri olarak belirleme katsayısı (R2) kullanılmıştır. En yüksek R2 değerleri sırasıyla canlı ağırlık için Brody (%95,58); cidago yüksekliği için Bertalanffy ve Brody (%93,00); vücut uzunluğu ve göğüs derinliği için Brody (%90,52 ve %91,28); ön göğüs genişliği ve sağrı genişliği için Bertalanffy (%89,84 ve %93,67); göğüs çevresi için Brody (%94,06) ve incik çevresi için Bertalanffy (%84,94) modellerinde bulunmuştur. Büyüme eğrilerine ve doğum, altı ay ve bir yaş ağırlıklarına doğum yılı, doğum ayı, doğum tipi, cinsiyet ve ana yaşının etkileri önemli olmuştur (P<0,05).Doğrudan, anasal ve toplam kalıtım dereceleri ile genetik ve fenotipik korelasyonlar WOMBAT programı kullanılarak REML metoduyla analiz edilmiştir. A katsayısına ilişkin en yüksek doğrudan, anasal ve toplam kalıtım dereceleri Logistic model ile tespit edilmiştir. Bu değerler sırasıyla canlı ağırlıkta 0,25±0,25; 0,16±0,1 ve 0,33±0,21; cidago yüksekliğinde 0,32±0,35; 0,24±0,16 ve0,45±0,28; vücut uzunluğunda 0,24±0,46; 0,19±0,19 ve 0,34±0,39; göğüs derinliğinde 0,37±0,39; 0,20±0,14 ve 0,47±0,33; ön göğüs genişliğinde 0,29±0,40; 0,15±0,17 ve 0,36±0,33; sağrı genişliğinde 0,36±0,41; 0,27±0,18 ve 0,49±0,33; göğüs çevresinde 0,22±0,02; 0,11±0,09 ve 0,27±0,04 ve incik çevresinde 0,32±0,83; 0,54±0,40 ve 0,58±0,65 bulunmuştur. B katsayısına ilişkin en yüksek doğrudan, anasal ve toplam kalıtım dereceleri Bertalanffy modeli ile belirlenmiştir. Bu değerler sırasıyla canlı ağırlıkta 0,02±0,04; 0,96±0,02 ve 0,50±0,03; cidago yüksekliğinde 0,27±0,32; 0,39±0,16 ve 0,47±0,27; vücut uzunluğunda 0,13±0,19; 0,53±0,10 ve 0,39±0,16; göğüs derinliğinde 0,14±0,22; 0,70±0,11 ve 0,49±0,18; ön göğüs genişliğinde 0,24±0,32; 0,58±0,14 ve 0,53±0,26; sağrı genişliğinde 0,31±0,53; 0,42±0,27 ve 0,52±0,44; göğüs çevresinde 0,23±0,29; 0,58±0,15 ve 0,52±0,24 ve incik çevresinde 0,30±0,58; 0,43±0,28 ve0,51±0,50 hesaplanmıştır. k katsayısına ilişkin en yüksek doğrudan, anasal ve toplam kalıtım dereceleri Brody modeli ile saptanmıştır. Bu değerler sırasıyla canlı ağırlıkta 0,30±0,49; 0,32±0,20 ve 0,47±0,41; cidago yüksekliğinde 0,28±0,33; 0,22±0,14 ve 0,39±0,28; vücut uzunluğunda 0,31±0,47; 0,21±0,18 ve 0,42±0,40; göğüs derinliğinde 0,30±0,35; 0,20±0,15 ve 0,40±0,30; ön göğüs genişliğinde 0,29±0,39; 0,15±0,16 ve 0,37±0,33; sağrı genişliğinde 0,29±0,49; 0,19±0,20 ve 0,38±0,42; göğüs çevresinde 0,32±0,39; 0,21±0,16 ve 0,43±0,32, incik çevresinde 0,32±0,42; 0,29±0,18 ve 0,47±0,35 olmuştur. Gompertz modeliyle A ve B katsayıları arasında cidago yüksekliğinde, ön göğüs genişliğinde, sağrı genişliğinde, göğüs çevresinde ve incik çevresinde 0,710±0,332 ile 0,888±0,081 arasında değişen önemli (P<0,05) genetik korelasyonlar bulunmuştur. Logistic modelde canlı ağırlık ve cidago yüksekliği için A ve k katsayıları arasında sırasıyla -0,642±0,318 ve -0,678±0,288 düzeyinde ve önemli (P<0,05) genetik korelasyonlar saptanmıştır. Bu modelde A ve B katsayıları arasında ön göğüs genişliği, sağrı genişliği, göğüs çevresi ve incik çevresinde bulunan genetik korelasyonlar 0,648±0,260 ile 0,998±0,002 sınırları arasında ve önemli olmuştur (P<0,05). Doğum, altı ay ve bir yaş ağırlıkları arasındaki genetik korelasyonlar önemli (P<0,05) ve 0,519±0,248 ile 0,864±0,120 sınırlarında değişmiştir. Farklı vücut ölçülerine ilişkin büyüme eğrisi katsayıları ve dönem ağırlıkları için 0,27±0,07 ile 0,54±0,23 arasında değişen ve önemli (P<0,05) veya önemliye yakın (P<0,10) bulunan toplam kalıtım dereceleri seleksiyon yoluyla bu özelliklerde gelişme sağlanabileceğini göstermiş ve damızlık koç seçiminde bu durumun göz önünde bulundurulması gerektiği kanaatine varılmıştır.