System dynamic modelling of project risks - the case of telecommunication projects

ÖZET Potansiyel olarak her zaman varolan ve meydana geldiğinde olumlu veya olumsuz yönde etki yapma olasılığı bulunan her türlü ekonomik ve finanssal kayıp ve kazançlar, fiziksel zararlar veya gecikmeler olarak tanımlayabileceğimiz risk doğanın vazgeçilmez bir unsurudur. Hızla değişen çevre şartlan, bilgi teknolojisi çağının etkin kullanımı ve projelerin kompleks hal alması risk tehlikesini arttırmakta ve proje yönetim kademelerini uyarmaktadır. Bu hassasiyet telekomünikasyon projelerinde belirsizliği ve kompleksliliği arttıran birçok değişik teknolojiler ve bilimsel teknik detaylar olduğundan hat şamadadır Projelerdeki risk dinamikleri anlaşılması ve kontrol edilmesi zor olgulardır. Bu nedenle proje risk yönetimi özel araç ve tekniklerle desteklenen bir yaklaşım gerektirir. Sistem Dinamik Modelleme (SD) bu gereksinimi karşılayabilme ve uygun alternatifler sunabilme özelliği nedeniyle proje yönetiminde etkin bir rol oynayacaktır. SD modelleme yaklaşımı ile projeyi bir bütün halinde görme imkanına sahip olmaktayız. Ayrıca SD modelleme bize kompleks proje risk dinamiMerinin bilgisayar ortamında simülasyonunu sağlayacak ve değişik senaryolar üreterek proje risklerini tanımlama,analiz etme ve risklere cevap verme süreçlerinde karar mekanizmalarına yol gösterecektir. Tezimizde risklerin sınıflandırılması Însan-Sistem-Organizasyon (İSO) konsepti çatısı altında yapılmaktadır. Beş risk sektörü belirlenmiştir. 5. Sosyal Risk 6. Ekonomik Risk 7. Teknik Risk 8. Politik Risk 9. Ekolojik Risk Politik ve Ekolojik risk modelden çıkarılmış diğer ilk üç sektör modelde esas alınmıştır. Modelde stok ve akış diyagramı oluşturulurken 46 tane risk değişkeni kullanıldı. Model üç ana stok ve yedi yan stok içermektedir. İlk olarak temel bir yapı oluşturuldu ve alternatif senaryolar ile farklı simülasyonlar elde edildi. Modeli bilgisayarda simule edebilmek için denklem yazılımlarında NUMBER olarak bilinen bir yaklaşım kullanıldı. Bu bize değerleri 0 ve 1 aralığında gösteren grafikler elde etmemizi sağladı. Bu metodu kullanmamızın diğer önemli bir nedeni de gerçek data kullanılmadan modelin simule edilmesi idi. Denklemler kurulduktan sonra model 60 aylık bir zaman çerçevesinde simule edildi. Sonuçta tüm risk aktörlerinin proje zamanı içerisinde ilk zamanlarda arttığım ve planlanan doğrultuda projenin devam etmesiyle risklerde düşüş olduğunu fakat hiçbir zaman sıfir olmadığını gördük. En yüksek risk seviyesi yaklaşık 0.6 ile ekonomik riskte 18 nci ayda meydana geldi. Diğer risk faktörlerinin en yüksek seviyeleri 0.3 civarında gerçekleşti Ana modelimizin yanı sıra alternatif bir model daha oluşturduk. Burada farklı olan teknik riske Önlem olarak ek personel alımı yapmaktı. Model simule edildikten sonra görüldü ki devam eden bir proje esnasında ek personel alımı yapmak tüm risk faktörlerini arttırmakla beraber proje harcamalarım arttırıyor, en önemlisi de kaliteyi ve üretkenliği düşürüyor personel ilişkilerini zayıflatıyor. Model değişik senaryo ve dizaynlarla defalarca simule edilebilir. Bu esneklik bize ger beslemeleri risklerin ve riskleri etkileyen değişkenlerin çeşitli durumlarım görmemizi sağlar. Sterman' mda belirttiği gibi zihni muhakemelerimiz çoğu zaman sistemimizin dinamiklerini belirleyen algılayamaz. Bu çalışma sonunda SD modelleme yardımı ile telekomünikasyon projelerindeki risk dirıamMerinin komple bir resmine sahip olma imkanımız doğacaktır. Bu durum aynı tip projelerdeki risklerin meydana getireceği etkileri en aza indirmek için risklere uygun ve etkin cevabı verme sürecinde karar verme mekanizmalarına fayda sağlayacaktır XV