Psikolojik dışlanmanın intikam ve affetme üzerindeki etkisinin öz belirleme kuramı çerçevesinden incelenmesi

Psikolojik dışlanma, kısa ve uzun vadeli etkileri açısından önemli bir konudur. Bireyler, dışlanmanın tehdit ettiği ihtiyaçlarının sonucunda olumlu ya da olumsuz davranışlara yönelebilmektedir. Dışlanma literatürü oldukça kapsamlı olmakla birlikte psikolojik dışlanmanın sonucunda ortaya çıkan tepkilerle ilgili net sonuçlar bulunmamaktadır. Bu nedenle mevcut çalışmada dışlanma ile öz belirlemede belirtilen ihtiyaçların her birinin hem intikam hem de affetme üzerindeki etkisi test edilmiştir. Yapılan üç deney ile bu etkiler test edilirken duyguların aracı rolü ile reddedilme duyarlılığı ve bilişsel esnekliğin düzenleyici rolü incelenmiştir. Analizler için IBM SPSS Statistics 24 programı kullanılmıştır. Aracı ve düzenleyici analizler için PROCESS macro v4.0 eklentisi kullanılmıştır. Birinci deneyde, dışlanma ve bir görev sonucunda verilen yeterlik geribildiriminin intikam ve affetme üzerindeki etkisi incelenmiştir. Dışlanma ve yeterlik geribildiriminin temel ve etkileşim etkisi anlamlı olmamakla birlikte, yeterlik geribildirimi ile affetme arasındaki ilişkide bilişsel esnekliğin düzenleyici rolü anlamlı bulunmuştur. İkinci deneyde, dışlanma ve sosyal desteğin affetme üzerindeki etkileşim etkisi anlamlı bulunmuştur. Dışlanan ve sosyal destekleri olmayan katılımcılar en düşük affetme düzeyini göstermişlerdir. Öfke ve sakinlik duygularının anlamlı etkisi sosyal destek ve intikam arasındaki ilişkide ortaya çıkmıştır. Katılımcılar sosyal destek algıladıklarında öfkelerinin azalması ve sakinliklerinin artmasıyla intikam düzeyi azalmaktadır. Üçüncü deneyde, dışlanma ve özerkliğin intikam üzerindeki etkileşim etkisi anlamlı bulunmuştur. Dışlanan ve özerk olmayan katılımcılar en yüksek intikam düzeyini göstermişlerdir. Özerkliğin intikam ile ilişkisinde mutluluğun aracı etkisi anlamlı olup, özerk olanların sakinliklerinin artmasıyla intikam düzeyi azalmaktadır. Elde edilen bulgular ilgili kuram ve çalışmalar temelinde tartışılmaktadır.