Pürüzsüz yaşlanma: Yaşlanma karşıtlığı, beden ve benlik deneyimleri üzerine fenomenolojik bir inceleme

Türkiye ve dünyada yaşam süresinin uzaması yaşlanma, yaşlılık ve yaşlanma karşıtlığı gibi konuları gündeme getirmektedir. Bilimsel, teknolojik ve tıbbi gelişmelere paralel olarak, bedene yönelik yaşlanma karşıtı (anti-aging) müdahaleler artış göstermektedir. Yaşlanma bedende cisimleşmektedir. Bu nedenle beden, yaşlanma ve benlik arasında ayrılmaz, iç içe geçmiş bir ilişki söz konusudur. Bu bağlamda çalışmanın konusu, bedende meydana gelen yaşlanma belirtilerini ortadan kaldırmak için estetik cerrahi müdahale yaptıran kişilerin yaşlanma deneyimine yöneliktir. Çalışmanın amacı; yaşlanma karşıtlığı müdahalesinde bulunan kişilerin beden ve benlik algısını, müdahaleye götüren bireysel ve sosyal deneyimlerini, yaşlanma, yaşlılık ve yaşlı beden algısını incelemektir. Bu çalışma, nitel araştırma yöntemi benimsenerek, fenomenolojik desen ile tasarlanmıştır. Bu kapsamda amaçlı ve kartopu örneklem tekniği kullanılarak 29 kişi ile derinlemesine görüşme yapılmıştır. Elde edilen veriler, MAXQDA 20 programı aracılığıyla analiz edilmiştir. Çalışma sonucunda; bedenlerine yaşlanma karşıtı müdahalede yaptıran kişilerin, yaşayan ve algılayan bir varlık olarak bedenlerini önemli gördükleri, beden ile benlik algısı arasında sıkı bir ilişki kurdukları ve bu nedenle biyolojik yaşlanmanın bedende cisimleşen belirtilerini ortadan kaldırmaya çalıştıkları tespit edilmiştir. Öyle ki bedene müdahale öncesinde kişilerin düşük benlik algısına, müdahale sonrasında ise yüksek benlik algısına sahip oldukları görülmüştür. Yaşlı beden; zayıf, eksik, kusurlu, patolojik, dezavantajlı ve ölümlüğü çağrıştıran beden olarak algılanmaktır. Genç ve pürüzsüz bedenin ise beğenildiği, partner ilişkisinde avantaj sağladığı ve iş piyasasında tercih edildiği tespit edilmiştir. Toplum da yaşlı bedene yönelik ayrımcı söylemin olduğu ve bu nedenle yaşlı/yaşlanan bedenin damgalanmasını ortaya çıkardığı anlaşılmıştır. Bu nedenlerle kişiler, yaşlanma karşıtı müdahalede bulunmuşlardır. Müdahaleleri yaptıran kişilerin "popüler/ideal beden" prototipi algısına sahip oldukları görülmüştür. Müdahale sonrasında "tek tip beden tipolojisi" ortaya çıkmakta ve kişiler, "doğallığa övgülerini" dile getirmektedir.