Radikal prostatektomi uygulanmış düşük-orta dereceli prostat kanseri olgularında PSMA eskpresyonunun progresyonsuz sağkalımla ilişkisi

AMAÇ: Bu çalışmada düşük–orta dereceli, organla sınırlı prostat kanserinde (ISUP 1–2; pT2) immünohistokimyasal (İHK) PSMA ekspresyonu ile preoperatif PSMA‑PET/BT metriklerinin radikal prostatektomi (RP) sonrası progresyonsuz sağkalımı (PFS) öngörmedeki değerinin araştırılması amaçlanmıştır. GEREÇ VE YÖNTEM: Bu retrospektif kohortta 01.05.2007–30.11.2023 tarihleri arasında RP uygulanmış, nihai patolojide ISUP 1–2 ve pT2 saptanan; cerrahi sınır pozitifliği, ekstrakapsüler yayılım, lenfovasküler/perinöral invazyonu olmayan 76 ardışık olgu değerlendirilmiştir. Preoperatif Ga 68 PSMA PET/BT yapılmış 46 hastada, yaklaşık 60. dakikadaki standart tüm vücut çekimi ve 120–180. dakikalar arasındaki gecikmiş pelvik görüntülerden intraprostatik SUVmax ve PSMA tümör volümü (PSMA TV) hesaplanmıştır. Standart ve gecikmiş görüntülemeler arasındaki mutlak (ΔSUVmax) ve yüzdesel değişim (Δ%SUVmax) elde edilmiştir. RP spesimenlerinde baskın tümör odağından alınan kesitlere PSMA İHK uygulanmıştır. Boyanma şiddeti 0/1+/2+/3+ olarak skorlanmış; H skor ise 0–300 aralığında (1×%1+ + 2×%2+ + 3×%3+) hesaplanmıştır. Birincil sonlanım PFS olup, RP'den PSA ≥0,2 ng/mL'nin en az iki ardışık ölçümle doğrulandığı biyokimyasal nükse kadar geçen süre olarak tanımlanmıştır. İstatistiksel analizler IBM SPSS Statistics programı kullanılarak yapılmıştır. Sürekli değişkenler ortalama±SS veya medyan (min–maks), kategorik değişkenler n (%) olarak özetlenmiştir. Progresyonsuz sağkalım Kaplan–Meier yöntemiyle hesaplanmış, gruplar log-rank testi ile karşılaştırılmıştır. PSMA-PET metrikleri ile immünohistokimyasal değişkenler arasındaki ilişkiler Spearman korelasyon analizi ile değerlendirilmiştir. İntraprostetik SUVmax'ın biyokimyasal nüksü ayırt edici gücü ROC analizi ile incelenmiş ve optimal eşik değerleri Youden indeksi kullanılarak belirlenmiştir. Biyokimyasal nüks ile ilişkili bağımsız belirteçleri saptamak için çok değişkenli lojistik regresyon analizi uygulanmıştır. İstatistiksel analizlerde p<0,05 anlamlı kabul edilmiştir. BULGULAR: Hastaların yaş ortalaması 65,5±7,3 yıl olarak hesaplanmıştır. Medyan takip süresi 33,9 ay olan hastaların 13'ünde (%17,1) biyokimyasal nüks saptanmıştır. Preoperatif medyan PSA 6,95 (1,46–39,45) ng/mL, medyan PSA dansitesi 0,13 (0,04–0,41) ng/mL/cc'dir. Biyopsi materyalinde ISUP 1 oranı %39,4, ISUP 2 oranı %59,2 iken, RP sonrası nihai ISUP dağılımı sırasıyla %25 (ISUP 1) ve %75 (ISUP 2) olarak bulunmuştur. PSMA İHK'de boyanma şiddeti 0, 1+, 2+ ve 3+ oranları sırasıyla %28,9, %17,1, %32,9 ve %21,1; medyan H‑skor 30 (0–300) olarak saptanmıştır. PSMA‑PET alt kohortunda (n=46) standart faz intraprostatik SUVmax ortalaması 9,44±6,11, gecikmiş faz SUVmax ortalaması 11,41±7,04; medyan PSMA‑TV 2,93 mL (0,7–9,6) olarak hesaplanmıştır. Tek değişkenli analizlerde PSMA boyanma şiddeti 3+ varlığı, H‑skorun 180'in üzerinde olması, standart ve geç PSMA‑PET görüntülemelerindeki SUVmax, Δ%SUVmax, yaş ve preoperatif PSA yüksekliği PFS ile anlamlı ilişkili bulunmuştur. Buna karşın H‑skor/İHK şiddeti ile SUVmax/PSMA‑TV arasındaki korelasyon katsayıları zayıf ve istatistiksel olarak anlamsız bulunmuştur. ROC analizinde standart faz intraprostatik SUVmax için biyokimyasal nüksü en iyi ayırt eden eşik değeri 9,58 olup, bu eşikte sensitivite %83,3 ve spesifite %67,6 (Youden J≈0,51) olarak hesaplanmıştır. Gecikmiş faz için optimal eşik değeri 13,14 olup aynı sensitivite (%83,3) ile daha yüksek spesifite (%75,7) ve daha iyi ayırt edicilik sağlanmıştır (Youden J≈0,59). Çok değişkenli analizlerde ise PSMA boyanma şiddeti 3+, H‑skor >180, PSMA‑TV ve SUVmax birlikte modele alındığında yalnızca gecikmiş faz intraprostatik SUVmax PFS için bağımsız ve istatistiksel olarak anlamlı öngördürücü olarak kalmıştır (OR≈1,8; p≈0,026). SONUÇ: Düşük–orta dereceli, organla sınırlı prostat kanserinde gecikmiş faz intraprostatik lezyon SUVmax, PFS için bağımsız belirteç olarak öne çıkmaktadır. PSMA İHK (3+ şiddet, yüksek H‑skor) olumsuz seyirle ilişkisi görülmektedir. Klinik açıdan bu sonuçlar, aktif izlem–definitif tedavi arasında kararsız kalınan olgularda PSMA‑PET temelli risk yeniden sınıflamasının karar kalitesini artırabileceğine işaret eder. Bulguları doğrulamak ve genellenebilirliğini artırmak için çok merkezli, prospektif çalışmalara ihtiyaç vardır. ANAHTAR KELİMELER: Prostat kanseri, PSMA, PSMA PET/BT, immünohistokimya, progresyonsuz sağkalım.