Ratlarda ortam ses ve ışık şiddetinin nörokognitif fonksiyonlar üzerine etkisi

Giriş ve Amaç: Hastanelerde gece ve gündüz gürültü seviyeleri, genellikle önerilen değerleri aşmaktadır. Yoğun bakım üniteleri (YBÜ), hastanelerin en özellikli hastalarının tedavi edildiği birimler olarak gürültülü alanların başında gelir. Gürültünün oksidatif strese yol açtığı bilinmektedir ayrıca rahatsızlık yaratır ve uykuyu bozar. Bunun yanı sıra yoğun bakım ortamında doğal ışığa maruziyet azalırken sirkadiyen ritmin en büyük düzenleyicisi olan, gece-gündüz ışık döngüleri bozulur. Sözü geçen nedenlerden dolayı YBÜ'lerde gürültü ve aydınlatma şartlarının, hastalar ile çalışanlar üzerinde fizyolojik ve psikolojik olumsuz sonuçlarından endişe duyulmaktadır. Bu stresörlerin sağlık üzerine etkileri ile ilgili aydınlatılmamış pek çok nokta bulunmaktadır. Çalışmamız ratlarda bu iki önemli ana çevresel faktörün nörokognitif fonksiyonlara etkisini incelemeyi hedeflemektedir. Gereç ve Yöntem: Çalışmada toplam 28 adet Sprague Dawley rat kullanıldı ve her grupta 7 rat olacak şekilde dört gruba ayrıldı. Gruplar; kontrol grubu (Grup K), gece loş olacak şekilde ortamda sürekli ışığın olduğu grup (Grup I), normal aydınlık karanlık döngüsünde ancak ortamda sürekli gürültünün olduğu grup (Grup G) ve ortamda sürekli ışık ile gürültünün birlikte bulunduğu grup (Grup GI) olarak belirlendi. Yoğun bakım ışık ve gürültü koşulları literatür verileri incelendiğinde, gündüz ışığı seviyeleri 70-200 lüks, gece ışığı seviyeleri 1,7-20 lüks aralığında, 24 saatlik ortalama gürültü seviyesinin ise yaklaşık 64 dB(A) olarak ölçüldüğü bildirilmiştir. Ayrıca YBÜ ortalama yatış süresi literatürde 7 gün olarak yer almaktadır. Bu veriler ışığında 7 gün boyunca grup I, sessiz bir ortamda 07.00-23.00 aralığında YBÜ'deki gündüze benzer, 23.00-07.00 aralığında ise geceye benzer düzeyde aydınlatma koşullarına, grup G aralıksız yoğun bakımdaki seviyelere benzer gürültü koşullarına maruz bırakılırken grup GI ise grup I'ya benzer ışık ve grup G'ye benzer gürültü koşularının bulunduğu bir ortamda tutuldu. Deney süresi bitiminde davranış deneyleri ile hafıza ve bellek fonksiyonları incelendi. Bulgular: Yapılan istatistiksel inceleme sonucunda, 7 gün boyunca yoğun bakıma benzer ışık (grup I) veya gürültünün (grup G) bulunduğu koşullara maruz kalan gruplarda kontrol grubuna kıyasla yükseltilmiş artı labirent testinde kaygı benzeri davranışlarda anlamlı olarak artış saptandı. Ortamda olumsuz gürültü ve ışık koşulları birlikte (grup GI) bulunduğunda kontrol grubuna göre kaygı benzeri davranışlarda anlamlı farklılık görülmezken diğer iki gruba nazaran daha az kaygı benzeri davranış meydana geldi. Açık alan testinde grup GI, grup G'ye kıyasla orta alanda geçirilen süre bakımından anlamlı düzeyde artış ve kenar alanda geçirilen süre bakımından anlamlı azalma gösterdiği tespit edildi. Nörokognitif fonksiyonların değerlendirildiği öğrenme ve bellek testlerinde gruplar arasında anlamlı farklılık gözlenmedi. Sonuç: Çalışmamız ratlarda genel yoğun bakım ünitesinin ışık veya gürültü koşullarından herhangi birine benzer bir ortama izole olarak maruz kalmanın artmış stres ile ilişkili olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte bu stresin nörokognitif fonksiyonlar üzerinde de olumsuz etkileri olabileceği kanaatindeyiz. Sonuçlarımız ışığında bu faktörlerin yoğun bakım ünitelerinin ortam tasarımı sırasında daha fazla göz önünde bulundurulması gerektiğini savunuyoruz.