Râzizâde Münîb'in Fihrist-i Düvel adlı eserinin transkripti ve değerledirmesi

Bu çalışmamızda Râzizâde Abdurrahman Münîb Efendi'nin Fihrist-i Düvel adlı eserini inceledik. Hz. Âdem'in hübûtundan H.1138 ve M.1726 senesine kadar geçen zamanda tarih sahnesine çıkan devletlerin, beyliklerin, hanlıkların kurucu ve diğer liderlerini, etnik yapılarını, kuruluş ve yıkılış tarihlerini, kuruldukları ve hâkimiyet kurdukları coğrafyaları, başkentleri/devletin yönetim merkezlerini ve yıkılış sebepleri hakkında bilgi veren Fihrist-i Düvel bir dünya tarihi kitabı niteliğine sahiptir. Osmanlı tarih yazıcılığında Şükrullah'ın Behcetü't-Tevârîh'i ile başlatmış olduğu ve Enveri'nin Türkçe Düsturnâme'si ile devam eden Osmanlı Devleti umumi tarih yazıcılığı örneklerinden olan Fihrist-i Düvel, manzum tarzında yazılmaması, devletler hakkında özet bilgi vermesi ve muhtevasının kapsamı açısından oldukça farklıdır. Râzizâde Abdurrahman Münîb Efendi, Fihrist-i Düvel'de Ad Melîkleri, Fars Melîkleri (Pişdâdiler, Kiyâniler, Eşkâniler, Sâsânîler) Hz. Muhammed, Hülefa-i Raşidîn, Emeviler, Endülüs Emevileri, Abbasiler, Tolunoğulları ve İhşidler, Buveyhiler, Fatımiler, Selçuklular, Mervâniler, Eyyubiler, Moğol Devletleri, Türk Beylikleri, Gurlar, Atabekler, Harezmşahiler, Osmanlı Devleti, Safeviler, Afrika ve Mısır Devletleri, Seffariler, Deylemiler, Bizans, Frengler ve Almanya devletlerinden bahsetmektedir. Türk, Hind, Çin, Çerkez, Rum, Kürt, Ermeni gibi etnik grupların yanı sıra Yahûdilik ve Hıristiyanlık gibi dînler hakkında da önemli bilgiler vermektedir. Biz de bu çalışmada Fihrist-i Düvel'in transkriptini, metin, dil ve içerik yönünden değerlendirmesini yaparak, bu nadide eseri ilim dünyasına kazandırmaya çalıştık. Ayrıca Fihrist-i Düvel'in bilgi verdiği devletleri ve eserini hazırlarken yararlandığı kaynaklar hakkında da bilgi verdik. Anahtar Kelimeler: Fihrist, Düvel, Râzizâde Münib, Osmanlı tarih yazıcılığı, Transkript.