Osmanlı kadın vakıflarının yeniden değerlendirilmesi: Vakfiyye belgelerine dayalı eleştirel ve karşılaştırmalı bir inceleme

Son dönem Osmanlı çalışmalarında önemli bir konu olan vakıflar, uzun yıllardan beri çeşitli perspektiflerden incelenmiştir. Ancak, mevcut literatürünün çokluğuna rağmen, vakıfların farklı boyutlarda ele alınması gerekliliği halen devam etmektedir. Bu tez, Osmanlı vakıflarına yeni bir perspektif katmayı amaçlamakta ve özellikle kadınlar açısından vakıfları incelemeyi hedeflemektedir. Gayrimüslim kadınlar, hanedan mensupları ve yüksek düzeyli bürokratların eşleri ve çocukları gibi seçkin kadınlar yerine, çalışmamız, toplumun orta ve alt kesimindeki kadınların vakıflara katılma biçimlerine odaklanmaktadır. Vakıf faaliyetlerine dair arşive yansıyan kayıtların yoğunluğu, tez çalışmasının kapsamını aşmaması ve geçerli tespitler elde edebilmek adına araştırma alanı İstanbul'un Tophane bölgesi ile sınırlandırılmıştır. Çalışmanın temel kaynağını oluşturan vakfiye kayıtları özellikle 18. yüzyıl verilerinden meydana gelmektedir. Ancak, gerektiğinde önceki ve sonraki yüzyıllara ait veriler de çalışmaya dahil edilmiştir. Giriş ve dört bölümden oluşan tezde, kadınların hangi tür vakıflar kurdukları, bu vakıfların yararlanıcıları ve yöneticilerinin profilleri, vakıf kurma motivasyonları, kadınların mahkemeleri kullanma pratiği, şahitlerin profilleri ve üstlendikleri görevler gibi temel konulara odaklanılmıştır. Osmanlı kadınlarının vakıf faaliyetlerinden veya kamusal alanlardan dışlandığı varsayımının aksine, önemli ve etkin bir rol oynadıkları tespit edilmiştir. Ele alınan her bir bölüm, karşılaştırmalı bir analizle ve genellemelerden kaçınılarak açıklanmaya çalışılmıştır. Bu şekilde, kadın- vakıf ilişkisine odaklanarak araştırma alanına katkı sağlanması amaçlanmıştır. Anahtar Kelimeler: İstanbul, Tophane, Vakıf, Vakfiye, Kadın.