Rehabilitasyon hizmeti alan şizofreni hastalarında içgörü, içselleştirilmiş damgalanma, benlik saygısı ve sosyal işlevsellik

Çalışmamızın amacı, rehabilitasyon hizmeti alan şizofreni hastalarında içgörü, içselleştirilmiş damgalanma, benlik saygısı ve sosyal işlevsellik düzeylerini incelemek; bu grubu, rehabilitasyon hizmetlerinden yararlanmayan şizofreni hastalarıyla karşılaştırarak düzenli rehabilitasyonun bu değişkenler üzerindeki etkisini değerlendirmektir. Bu çalışma, kesitsel ve vaka-kontrol deseninde planlanmıştır. Çalışmaya, DSM-5 tanı kriterlerine göre şizofreni tanısı almış, klinik remisyon ölçütlerini sağlayan, Akdeniz Üniversitesi Psikiyatri Gündüz Hastanesi'nde rehabilitasyon programlarına düzenli devam eden 35 hasta ve aynı tanı ile herhangi bir tür rehabilitasyon müdahalesine katılmadan ayaktan takip edilen 35 hasta dahil edilmiştir. Toplam 70 katılımcı ile çalışma yürütülmüştür. Araştırmanın verilerinin toplanmasında Pozitif ve Negatif Sendrom Ölçeği (PANSS), Ruhsal Hastalıklarda İçselleştirilmiş Damgalanma Ölçeği (RHİDÖ), Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği (RBSÖ), İçgörünün Üç Bileşenini Değerlendirme Ölçeği (İÜBDÖ), Kişisel ve Sosyal Performans Ölçeği (KSPÖ) ve araştırmacılar tarafından hazırlanan sosyodemografik veri formu kullanılmıştır. Yaş ortalaması rehabilitasyon alan grupta 40,91±9,49 yıl, rehabilitasyon almayan grupta 40,46±9,06 yıldır (p=0,837). Rehabilitasyon alan grupta PANSS negatif sendrom boyutu skoru (p=0,004), RHİDÖ total skoru (p=0,007), RHİDÖ sosyal geri çekilme boyutu (p=0,006), RHİDÖ damgalanmaya karşı direnç boyutu (p=0,008) anlamlı olarak düşüktür. Rehabilitasyon alan grupta KSPÖ skoru (p<0,001) ve RBSÖ skoru (p=0,040) anlamlı olarak yüksektir. Rehabilitasyon süresi ile KSPÖ skoru (r=0,482; p=0,003), RHİDÖ algılanan ayrımcılık boyutu skoru (r=-0,509; p=0,002) ve RBSÖ skoru (r=0,526; p=0,001) arasında korelasyon saptanmıştır. Lineer regresyon analizine göre; KSPÖ skoru ile ilişkili faktörler, rehabilitasyon programına katılım (p<0,001), rehabilitasyon süresinin 12 ayın üzerinde olması (p=0,020), rehabilitasyon süresi (p=0,006), PANSS toplam skoru (p<0,001), PANSS negatif sendrom skoru (p<0,001), PANSS genel psikopatoloji skoru (p<0,001), İÜBDÖ puanı (p<0,001), RHİDÖ total skoru (p<0,001), RHİDÖ yabancılaşma boyutu (p=0,017), RHİDÖ kalıp yargıların onaylanması (p=0,014), RHİDÖ algılanan ayrımcılık skoru (p=0,019), RHİDÖ sosyal geri çekilme skoru (p<0,001), RHİDÖ damgalanmaya karşı direnç skoru (p=0,005) ve RBSÖ skoru (p<0,001) olarak sayılabilir. Bu çalışmanın bulguları, şizofreni tanılı bireylerde rehabilitasyon müdahalelerinin yalnızca semptom kontrolünü sağlamakla sınırlı kalmayıp, içgörü, benlik saygısı ve sosyal işlevsellik gibi psikososyal değişkenler aracılığıyla fonksiyonel ve bireysel iyileşme üzerinde de olumlu etkiler sağladığını ortaya koymaktadır. Uğraş terapisi, sosyal beceri eğitimi grup terapileri gibi psikososyal yaklaşımların sürdürülebilir biçimde uygulanmasının; içselleştirilmiş damgalanmayı azaltma, benlik saygısını güçlendirme ve sosyal işlevsellik alanında iyileşme sağlama açısından etkili olduğu görülmüştür. Bu sonuçlar, rehabilitasyon hizmetlerinin klinik ve toplumsal düzeyde önemini vurgulamaktadır. Bu nedenle, rehabilitasyon müdahalelerinin etkinliğini değerlendirmeye yönelik çalışmaların artırılması ve bu alanda kanıta dayalı verilerin oluşturulması; toplum temelli ruh sağlığı hizmetlerinin sürekliliği ve yaygınlaştırılması açısından önem taşımaktadır.