Kayıp sonrası gelecekle ilişki: Yas sürecine bilişsel bir bakış

Bu çalışmada, bilişsel-davranışçı yaklaşım perspektifinden, yasa bağlı ruminasyon ile uzamış yas ve yasa bağlı ruminasyon ile depresyon arasındaki ilişkilerin incelenmesi amaçlanmıştır. Yasa bağlı ruminasyonun gelecek hayal gücü ile ve dolayısıyla uzamış yas ve depresyon ile pozitif ilişkili olması beklenmiştir. Çalışmanın bir diğer amacı da zamanı sınırlı yönelimliler, gelecek yönelimliler, geçmiş yönelimliler, zamanı genişletilmiş yönelimliler gibi farklı zaman perspektifi gruplarının depresyon ve uzamış yas açısından farklılaşıp farklılaşmadıkları incelemektir. Zamanı genişletilmiş yönelimlilerin diğer zaman perspektifi gruplarına kıyasla daha düşük depresyon ve uzamış yas belirtileri göstermesi beklenmiştir. Çalışmanın katılımcı grubunu, birinci derece yakınını kaybetmiş, yaşları 18 ile 80 arasında değişen 311 katılımcı oluşturmuştur. Dahil etme ölçütü, bireylerin kaybı en az altı ay, en fazla beş yıl önce yaşamış olmasıdır. Bu çalışmada, zaman perspektifi yönelimlerini ölçmek amacıyla geliştirilen Dengeli Zaman Perspektifi Ölçeği ve geleceği hayal etmeyi ölçmeyi amaçlayan Dört Faktörlü Hayal Gücü Ölçeği Türkçeye çevrilmiştir. Çalışma kapsamında, Dengeli Zaman Perspektifi Ölçeği (DZPÖ), Dört Faktörlü Hayal Gücü Ölçeği (DFHÖ), Utrecht Yasa Bağlı Ruminasyon Ölçeği (UYRÖ), Uzamış Yas Envanteri Revize Formu (UYE-13-R), ve Hasta Sağlık Anketi (PHQ-9) kullanılmıştır. Analizler için, yapısal eşitlik modeli ve MANOVA gerçekleştirilmiştir. Bulgular, gelecek hayal gücünün yasa bağlı ruminasyon ile uzamış yas arasındaki ve yasa bağlı ruminasyon ile depresyon arasındaki ilişkiye aracılık ettiğini göstermiştir. Ayrıca, zaman genişletilmiş yönelimliler, zamanı sınırlı yönelimlilere kıyasla daha düşük depresyon belirtileri göstermiştir.