Remisyondaki opiyat kullanım bozukluğu hastalarında dürtüsellik, aşerme, uyku bozukluğu ve gece yeme sendromu arasındaki ilişki

Amaç: Çalışmamızda, remisyondaki opiyat kullanım bozukluğu hastalarının sağlıklı gönüllülerle uyku bozukluğu, gece yeme sendromu, dürtüsellik açısından karşılaştırılması ve bu değişkenlerin birbirleriyle ve aşermeyle olan ilişkilerinin saptanması amaçlanmıştır. Yöntem: Bu araştırma Akdeniz Üniversitesi Alkol ve Madde Bağımlılığı Araştırma ve Uygulama Merkezi'nde (AMBAUM) yürütülmüş olup, tanımlayıcı ve kesitsel tipte bir çalışmadır. Araştırmaya ayaktan tedavi gören ve DSM-5 tanı kriterlerine göre opiyat kullanım bozukluğu tanısı alan, buprenorfin/nalokson tedavisi ile en az 1 aydır remisyonda olan, 18-65 yaş arası 100 hasta dahil edildi. Kontrol grubu olarak da hasta grubuyla yaş ve cinsiyet açısından benzer özelliklere sahip, madde kullanım öyküsü olmayan 100 sağlıklı gönüllü alındı. Tüm katılımcılara yüz yüze soru cevap şeklinde araştırmacılar tarafından geliştirilmiş araştırmanın amacına uygun yarı yapılandırılmış Sosyodemografik Veri Formu ile birlikte, Pittsburgh Uyku Ölçeği(PUKI),Gece Yeme Anketi(GYA), Barratt Dürtüsellik Ölçeği-11(BDÖ-11) uygulandı. Ek olarak hastalara Madde Aşerme Ölçeği (MAÖ) verildi. Bulgular: Çalışmamızda, hasta grubunda Gece Yeme anketi (GYA) toplam puanı (p<0,001), Gece Yeme (p<0,001), Akşam Hiperfajisi (p=0,022) ve Duygu Durum Bozukluğu (p=0,049) alt boyut puanları da dahil olmak üzere daha yüksek olarak saptandı.Yine hasta grubunun Pittsburgh Uyku Kalitesi (PUKI) ölçek puanları istatistiksel açıdan anlamlı daha yüksek bulundu (p<0,001). Hasta grubunda Barrat Dürtüsellik Ölçeği (BDÖ-11) toplam puanı (p=0,009) ve dikkat dürtüselliği (p=0,021) ve Plan yapmama (p=0,004) alt boyut puanları kontrol grubuna göre istatistiksel olarak daha yüksek saptandı. Hasta grubunda ölçeklerin birbirleriyle ilişkisi incelendiğinde, gece yeme sendromu riski ve kötü uyku kalitesi ile pozitif yönde çift yönlü bir korelasyon olduğu belirlendi. PUKI puanları gece yeme sendromu riski olan grupta daha yüksek olup (p<0,001), kötü uyku kalitesi olan hastaların bu grupta daha sık olduğu saptandı (riskli:%88,5 ve risksiz:%59,5; p=0,007). Kötü uyku kalitesi olan hastalarda da gece yeme bozukluğu açısından riskli olma oranı daha yüksek izlendi (%34,3 ve %9,1; p=0,007). Uyku bozukluğu olan hastaların Madde Aşerme ölçek puanları daha yüksek bulundu (p<0,001). BDÖ-11 ölçek puan ortalaması hem kötü uyku kalitesi olan hastalarda (p<0,001) hem de gece yeme sendromu riski olan hastalarda (p=0,010) daha yüksek izlendi. Kötü uyku kalitesi olan hastalarda Madde Aşerme puanları istatistiksel açıdan daha yüksekti (p<0,001). Gece yeme bozukluğu bakımından riskli olma ile madde aşerme arasında anlamlı bir ilişki bulunmadı (p=0,069). Yapılan regresyon analizi sonucunda, hastada kötü uyku kalitesi olmasının (β=0,200, p=0,039) ve artan BDÖ-11 skorlarının (β=0,345, p<0,001) madde aşerme skorları ile pozitif yönde bağımsız olarak ilişkili olduğu tespit edildi, böylece remisyondaki hastada kötü uyku kalitesi ve dürtüselliğin madde aşermeyi bağımsız olarak yordayan faktörler olduğu belirlendi. Sonuç: Çalışmamızın sonucunda, remisyondaki OpKB hastalarının sağlıklı kontrollere göre daha kötü uyku kalitesine sahip olduğu, gece yeme sendromunun daha fazla olduğu ve dürtüselliklerinin daha fazla olduğu söylenebilir. Bununla birlikte kötü uyku kalitesi ve dürtüselliğin aşermeyi doğrudan yordadığı söylenebilir. Anahtar kelimeler: Opiyat kullanım bozukluğu, aşerme, dürtüsellik, gece yeme sendromu, uyku bozukluğu