Tek mideli hayvanlar için model olarak albino wistar ratların beslenmesinde soya küspesi yerine farklı düzeylerde kara asker sineği larvalarının kullanılmasının etkisi

Dünya genelinde gıda yetersizliği ve gıda güvenliği dikkate alındığında alternatif yem kaynakları pazarın önde gelen tercihlerindendir. Kara Asker Sineği ise uygun maliyeti, ekolojik olması, sürdürülebilirliği ayrıca iş gücü ve arazi ihtiyacının düşük olması sebebiyle son derece dikkat çeken bir üründür. Kara Asker Sineği larvalarının getirdiği kazanımlar hayvan sağlığının sürdürülebilirliği açısından da bir gereklilik haline gelmiştir. AB, bu ürünün kümes hayvanları, balıklar, domuzlar, kediler, köpekler, bıldırcınlar, ördekler, sürüngenler, kuşlar ve laboratuvar hayvanlarını beslemek için kullanımına müsaade vermiştir. Kara Asker Sineği larvası, hayvan beslemenin yanı sıra tarımda da kullanılarak biyolojik atıkların oluşumunu azaltmakta, organik gübre ve biyoyakıt ihtiyacını karşılamaktadır. Bu çalışmanın amacı, Wistar albino ratların beslenmesinde farkli duzeylerde soya küspesinin yerine kullanilan Kara Asker Sineği larvalarının performans, kan parametreleri ve histopatolojik parametrelere etkilerini tespit etmek için yapılmıştır. Bu çalışmada yarısı dişi yarısı erkek olmak üzere toplam 80 rat kullanılmıştır. Tüm ratlar 5 farklı deney grubuna ayrılıp her deney grubu 8 erkek ve 8 dişi olmak üzere toplam 16 rattan oluşmaktadır. Alt gruplar her birinde 2 rat olacak şekilde ayrı kafeslere alınmışlardır. Ratların rasyonundaki soya küspesi, %0 (kontrol), %5, %10, %15 ve %20 oranlarında Kara Asker Sineği larvası unu ile değiştirilmiştir. Kara Asker Sineği larvasının canlı ağırlık artışı, ortalama yem tüketimi, hematolojik ve serum biyokimya parametreleri, doku ve serum oksidatif stres parametreleri ve histopatolojik bulgular araştırılmıştır. Çalışma sonunda tüm ratlardan kan ve doku örnekleri alınarak hematoloji ve serum biyokimya parametreleri analiz edildi. Kan ve doku (karaciğer, böbrek ve kalp) örneklerinin bir kısmı biyokimya laboratuvarında serum oksidatif parametrelerinin analizi için -18 °C'de saklandı. Karaciğer, böbrek, kalp, testisler, yumurtalıklar, uterus ve duodenum gibi dokular formalin içeren steril kavanozlara alındı ve histopatolojik inceleme için analiz edildi. Çalışmada kullanılan yemler, soya küspesi ve Kara Asker Sineği larvasından alınan örnekler besin madde profili analizi için Tübitak Marmara Araştırma Merkezi'ne gönderilmiştir. Yem örnekleri ilgili laboratuvarda kuru madde, ham kül, ham protein, ham yağ, ham lif, yağ asidi bileşimi ve amino asit bileşimi açısından analiz edilmiştir. İstatistiksel analizlerden önce değerler üzerinde normallik testi yapılmış, veriler deney grupları arasındaki farkı analiz etmek için IBM SPSS (V. 24.0) programı tarafından gerçekleştirilen "Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA)" ve "Kruskal Wallis Testi" kullanılarak analiz edilmiştir. Korelasyon analizi için ise "Pearson Testi" uygulanmıştır. İstatistik sonuçlarına bakıldığında, kontrol grubu ile kıyaslanan deney grupları için ağırlık artışı ve ortalama yem tüketiminde önemlilik bulunmamıştır (p > 0.05). Ayrıca yapılan analizlerde kontrol grubu ile kıyaslandığında, MCHC, PDW, MPV, P-LCR, ürik asit, ALT, ALP, LDL, HDL, total kolesterol, karaciğer ve böbrek MDA ve GSH ve doku TOS ve TAS parametrelerinde erkek ve dişi ratlar da cinsiyet dikkate alınmaksızın beraber değerlendirildiğinde önemli düzeyde farklılıklar görülmüştür (p < 0.05). Bununla beraber cinsiyete özgü etki olarak MCV, MCHC, PLT, RDW-CV, LDL, HDL, ALP erkek ratlarda, total kolesterol, lenfosit, PDW, PCT, kreatinin, total protein, ALT, kalsiyum, fosfor, OSI, GSH (kalp) ise dişi ratlarda istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p < 0.05). Ayrıca serumda, ürik asit, TOS ve TAS; böbrek ve karaciğerde MDA ve GSH; bağırsaklarda ise villus uzunluğu hem erkek hem de dişi ratlarda önemli düzeyde farklılıklar oluşmuşken histopatolojik bulgular açısından önemli farklılıklar görülmemiştir. Sonuç olarak, rasyona soya küspesinin yerine %20'ye kadar Kara Asker Sineği larvasının dâhil edilmesinin, ratlarda olumsuz bir etkisinin olmadığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte kan biyokimya parametreleri, sindirim sistem parametreleri ve oksidatif parametreler açısından bakıldığında %20'ye kadar Kara Asker Sineği kullanımı ratlar için tavsiye edilebilir. Anahtar kelimeler: Kara Asker Sineği, Rat, Sağlık, Soya küspesi