A reading of Reşad Ekrem Koçu's İstanbul Encyclopaedia

Bu çalışma, bir başvuru kaynağı olarak kullanılan ansiklopedinin oluşturduğu "ansiklopedik anlatı" çerçevesinde, kent ansiklopedilerinin medya çalışmaları ve kent tarihindeki yerini sorgulamaktadır. Bu analiz Türkiye'nin ilk kent ansiklopedisi olan Reşad Ekrem Koçu'nun İstanbul Ansiklopedisi çerçevesinde şekillenecektir. İstanbul Ansiklopedisi, ilk şehir ansiklopedisi olmasının yanı sıra, içeriğindeki maddeler ve maddeler arasındaki bağlantılarıyla çok özgün bir yapıdadır. Bu ansiklopediden içerdiği ve ürettiği bilgiyi anlamak multi/inter-disipliner çalışmalar gerektirmektedir. "Ansiklopedik anlatı"nın ilkelerinden biri olan çapraz referanslama ile maddeler birbirine bağlanmaktadır. Bu ilke çerçevesinde geliştirilen sitem, karmaşık bir yapıya dönüşmektedir. Bu yapı, tıpkı bir veri tabanını oluşturan düğümler ve bağlantılardan oluşmaktadır. Bir başka deyişle, ansiklopedinin organizasyonunu oluşturan anlatı unsurları bir nevi veri tabanı görevi görmektedir. Ansiklopedik anlatının bu noktada oluşturduğu yapı "ansiklopedinin topolojisidir". Ansiklopedik topoloji, içerdiği düğümler ve bağlantılar sayesinde yeni söylemlere açık ve üretken bir yapıdır. Bu noktada, şehir ansiklopedilerinin sadece birer başvuru kaynağı olarak kalmadığı kent tarih yazımı ve kent çalışmaları için potansiyel bir araştırma aracı olduğu söylenebilir. Bu noktada şehir ansiklopedileri kendileri bir bütün olarak araştırma nesnesi olmaktadır.Çok az sayıda örneği olan şehir ansiklopedilerinden, Koçu'nun İstanbul Ansiklopedisi çok katmanlı bir yapıya ve içeriğe sahiptir. Fakat ansiklopedinin genel yapısı hakkında bugüne dek bütüncül bir yaklaşımın ve disiplinler arası bir tartışmanın yapılmadığı söylenebilir. İstanbul Ansiklopedisinin topolojisine, bütünsel bir açıdan bakabilmek ve çözümleyebilmek adına sayısal araçlar kullanabilmektedir. Dijital dönüşümdeki sayısal araçlar sayesinde, bu topoloji çözümlenebilip, analiz edilebilmektedir. Tam karşılığı olmasa da dijital beşeri bilimler bu noktada geçmişe ait izlerin keşfinde yeni iç görüler yaratıp, bütünsel yaklaşımlar sunabilmektedir. Bu araştırmanın temel amacı, Koçu'nun kendine özgü anlatı yapısının, nesnel bir bakış açısına geçişini araştıran ileri okuma denemelerine bir temel oluşturmak ve bunun kent tarihi yazımına ve medya çalışmalarına etkisini mikro/makro, öznel/kamusal, subjektif/objektif gibi ikilikler üzerinden değerlendirmektir. Bu, bir alternatif okuma yolu olan "uzak okuma" metodu ile sağlanacaktır. Koçu'nun İstanbul Ansiklopedisi'ne dair çoklu okuma denemeleri ile kapsamlı bir analizi yapılacak ve bu okumaların potansiyelleri ve sınırları tartışılacaktır. Sonuç olarak bu çalışma, kentin değişim ve dönüşüme ilişkin kentsel söylemler üzerindeki etkisini ortaya çıkarmayı hedeflerken kent ansiklopedilerinin bütünsel bir yaklaşımla nasıl okunabileceğine dair öneri ve analizler yapmayı amaçlamaktadır.