Revnak-ı Gülşen (inceleme-metin-aktarma-dizin)

Ziraat, insanlık tarihinin en eski uğraşlarından biri olarak sözlü ve yazılı kültür aracılığıyla kuşaktan kuşağa aktarılmıştır. Bu birikimin önemli kaynaklarından biri olan Felahat-nameler, ziraatın başlangıcından sonuna kadar tüm aşamalarını ele alan, tarımsal bilgi ve uygulamaları sistemli biçimde sunan eserlerdir. Klasik Osmanlı dönemi ziraat literatüründe yer alan bu metinler, dönemin dil özelliklerini, tarımsal terimlerini ve bilimsel anlayışını yansıtması bakımından büyük önem taşır. Çoğu tercüme yoluyla Türkçeye kazandırılan bu metinler arasında Türkçe telif eserlerin sayısı sınırlıdır. Bu çalışmamız, söz konusu sınırlı sayıdaki telif eserlerden biri olan ve manzum mensur bir eser olan Revnak-ı Gülşen adlı bir bahçe ziraatı metnini konu edinmektedir. Süleymaniye Kütüphanesi, İstanbul Millet Kütüphanesi, Topkapı Sarayı Kütüphanesi ve Berlin Kütüphanesi'nde olmak üzere toplam dört nüshası tespit edilen eserin incelenmesinde Berlin nüshası temel alınmıştır. Toplam dört bölümden oluşan eserin birinci bölümünde, dört mevsimin özellikleri dikkate alınarak toprak çeşitleri ve bu çeşitler arasındaki temel farklar incelenmiştir. İkinci bölümde, fidan ve çekirdek dikiminde doğru zaman, yer ve derinlik gibi faktörler ele alınmış; sağlıklı ve verimli ağaç yetiştirmenin temel kuralları detaylandırılmıştır. Üçüncü bölüm, ağaç bakımında önem taşıyan budama, aşılama ve bağlama işlemlerine ayrılmıştır. Eserin dördüncü bölümünde ise ağaç ve bitkilerde görülen hastalıkların tanınması, tedavi yöntemleri ve zararlılarla mücadele yolları anlatılarak sağlıklı gelişimin esasları ortaya konmuştur. Zengin bir söz varlığına sahip olan bu eser; bahçecilik, bitki adları, mevsim, renk ve astronomi terimleriyle dönemin insan-doğa ilişkisini belgeleyen çok boyutlu bir kaynaktır. Metin aktarımı, dil incelemesi, dizin ve kaynakçayı kapsayan bu çalışma, Klasik Osmanlı dönemi tarım kültürünü ve üretim süreçlerini bilim dünyasına kazandırmayı amaçlamaktadır.