Rinoplasti vakalarında postoperatif ağrı-bulantı kusma-deliryum ve ajitasyonun retrospektif değerlendirilmesi

Amaç: Burun estetiği (rinoplasti) ameliyatı burun fonksiyonlarını bozmadan veya bozuk olan fonksiyonlarını düzelterek, yeniden şekillendirilmesi ameliyatıdır (1,2). Kliniğimizde genel anestezi altında yapılmakta ve cerrahi tarafından infiltrasyon anestezisi uygulanmaktadır. Tüm genel anestezi uygulanan hastalarda olduğu gibi rinoplasti vakalarında da cerrahi komplikasyonların yanı sıra postoperatif ağrı, sekresyonlara, nazal tamponlara veya genel anesteziye bağlı bulantı kusma ve derlenme ajitasyonu görülebilir. Yapılan bu çalışmada rinoplasti vakalarında görülen intraoperatif hemodinamik değişiklikleri, kullanılan analjezik, antiemetik ve anksiyolitik ilaçların postoperatif ağrı, bulantı kusma ve deliryum ajitasyon üzerine etkinliğini araştırmayı, postoperatif hasta konforunu önemli derecede etkileyen POBK, ağrı, deliryum ve ajitasyonun risk faktörlerini ortaya koyarak önlenmesine yol göstermeyi amaçladık. Gereç ve Yöntem: Bu retrospektif çalışmada Karadeniz Teknik Üniversitesi Tıp Fakültesi Farabi Hastanesinde Etik Kurul izni (Etik Kurul onayı; 04/12/2023 tarih, 6 karar no) ve Farabi Hastanesi Başhekimliği 48814514 sayılı arşiv tarama izni ile 01.01.2023-01.06.2023 tarihleri arasında Karadeniz Teknik Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde KBB bölümünde rinoplasti yapılan 155 hastanın hastane veri tabanı ve arşivinde bulunan dosya kayıtlarındaki verileri incelendi. Hasta dosyaları ve hastane veri kayıt sisteminden hasta özellikleri, (yaş, ağırlık. ASA sınıfı, yandaş hastalıklar), analjezik, antiemetik, anksiyolitik tüketimi ve prosedür ile ilişkili sürelere (anestezi ve cerrahi süresi) ait veriler elde edildi. Noninvaziv kan basıncı ve kalp hızı kayıtlarından elde edilen verilerle intraoperatif hemodinamik varyasyonların postoperatif bulantı kusma, ağrı ve deliryum ajitasyon üzerine etkisi derlenme odası ek medikasyon ihtiyacına göre değerlendirildi. Ayrıca preoperatif dönemde sigara kullanım öyküsü olan ve ek hastalıkları olan hastalar da işlem sonrası bulantı/kusma, ağrı, deliryum ajitasyon için medikasyon ihtiyacı olup olmamasına göre incelendi. Derlenme odası hemodinamik verileri ve medikasyon ihtiyacı bulantı kusma, ağrı ve deliryum ajitasyon açısından değerlendirildi. Servis order kayıtlarından ise yine postoperatif ilk 6 saatte bulantı kusma, ağrı ve deliryum ajitasyon için uygulanan medikasyonlar incelendi ve tüm veriler kaydedildi. Bulgular: Postoperatif analjezi amaçlı meperidin ve intraoperatif dexmedotomidin infüzyonu uygulanan hastalarda tramadol uygulanan hastalara kıyasla postoperatif ağrının daha az olduğunu (Tablo 14) , postoperatif ağrı görülen hastalarda ise postoperatif bulantı kusma ve deliryum ajitasyonun daha fazla olduğunu (Tablo 14); preoperatif dönemde sigara kullanan ve intraoperatif meperidin uygulanan hastalarda tramadol uygulanan hastalara kıyasla bulantı kusmanın daha az olduğunu, postoperatif bulantı kusma görülen hastalarda ise ağrı ve deliryum ajitasyonun daha fazla olduğunu (Tablo 8); postoperatif deliryum ajitasyonu olan hastalarda derlenme odası kalp hızının ve SAB'ın anlamlı olarak yüksek olduğunu, intraoperatif meperidin ve dexmedotomidin infüzyonu uygulanan hastalarda tramadol uygulanan hastalara kıyasla postoperatif deliryum ajitasyonun daha az olduğunu, postoperatif deliryum ajitasyon görülen hastalarda ise postoperatif bulantı kusma ve ağrının daha fazla olduğunu gözlemledik (Tablo 15). Sonuç: Çalışmamızda postoperatif ağrı, POBK ve deliryum ajitasyonun birbiri ile ilişkili olduğu; intraoperatif analjezik amaçlı tercih edilen meperidinin tramadole kıyasla postoperatif ağrı, POBK ve deliryum ajitasyonun önlenmesinde daha etkili olduğu ve intraoperatif başlanan ve sürdürülen dexmedotomidin infüzyonunun POBK ve deliryum ajitasyon sıklığını azaltabileceği, bununla birlikte özellikle POBK risk faktörlerinin preoperatif dönemde tespit edilerek önleyici tedbirlerin alınmasının postoperatif komplikasyon gelişme oranını azaltacağı sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Rinoplasti, ağrı, POBK (postoperatif bulantı kusma), deliryum, ajitasyon, meperidin, tramadol, dexmedotomidin.