Rize ilinin bazı ekolojik koşullarında seleksiyonla bulunan altı çay ( camellia sinensis (L) O. kuntze ) klonunun ( f-3, m-10, d-7, t-10, g-3 ve p-20 ) gelişiminin araştırılması

Rize İlinin Bazı Ekolojik Koşullarında, Seleksiyonla Bulunan Altı Çay ( Ca.me.illa. 6Ln.zn.6L6 (L) 0. Kuntze) Klonunun (F-3, M-10, D-7, T-10, G-3 ve P-20) Gelişiminin Araştırılma sı. Bu çalışmaya 1990 yılında başlanmıştır. Denemede, Çay Araştırma Enstitüsünde seleksiyonla bulunmuş olan, Fener-3, Muradiye-10, Derepazarı-7, Tuğlalı-10, GUndoğdu-3 ve Pazar- 20 klonlarına ait onsekiz aylık fidanlar kullanılmıştır. Fidanlar Mart-1990'da Çayeli-Çataldere (Ç) ve îyidere-îkiz- dere (i) isimli vadilerde, dört farklı yükseltiye (150 m, 450 m, 750 m ve 1050 m) dikilmiştir. Deneme, 2*4*6 fak- töriyel deneme planına göre 3 yinelemeli olarak düzenlenmiştir. Deneme bahçelerindeki fidanlar Ekim-1991 'de, değerlen dirme yapmak amacıyla sökülmüşlerdir. Fidanların yaprak, gövde, dal ve kök kuru ağırlıkları, taç/kök oranı, yaprak alanı ve sayısı, gövde uzunluğu ve kalınlığı, dal uzunluğu ve sayısı tesbit edilip değerlendirilmiştir. Deneme süresinde, deneme bahçelerine kurulan istasyon larda, deneme alanlarına ait günlük max. ve min. hava sıcak lıkları, bağıl nem ve aylık toplam yağış miktarları ölçülmüştür. Yapılan istatistiki değerlendirmelerde, en yüksek yaprak ve gövde ağırlığı, yaprak alanı ve sayısı ile gövde uzunluğu, Ç*150m*T-10 kombinasyonunda oluşmuştur. En yüksek kök ağırlığını oluşturan kombinasyon ise Ç*150m*M-10 'dur. Dal ağırlığı, taç/kök oranı ve gövde kalınlığında î*450m*D-7 kombinasyonu, dal uzunluğunda î*450*T-10 kombinasyonu, dal sayısında ise Ç*150m*D-7 kombinasyonu en yüksek değerlere erişmiştir. 150 m, 450 m, 750 m ve 1050 m yükseltilerde sırasıyla, yıllık ortalama sıcaklık 15.2°C ve 13.2°C, 10.7°C ve 10.6°C, bağıl nem %75.1, %74, %66.3 ve %64.8, yıllık toplam yağış ise 2745 mm, 1670 mm, 1544 mm ve 1303 mm olarak saptanmıştır. Çay bitkisinin gelişmesini tamamlayabilmesi için yıllık ortalam sıcaklık 12°C'nin, bağıl nem %70'in yıllık toplam yağış ise 1500 mm'nin üzerinde olmalıdır. Anılan iklim parametreleri, 150 m ve 450 m yükseltilerde çayın gelişmesine uygun sınırlardadır. 750 m ve 1050 m yükseltilerde ise sınırların aşağısına inmiştir. Denemede yaprak dal ve kök ağırlıkları, yaprak alanı, gövde kalınlığı ve dal uzunluğu 150m ve 450 m yükseltilerde benzer durumda iken, 750 ve 1050 m yükseltilerde önemli miktarlarda azalma göstermiştir. Gövde ağırlığı ve uzunluğu, yaprak sayısı ve dal sayısı ise yükseltideki artışa bağlı olarak önemli miktarda azalmıştır. Anahtar Kelimeler: Çay {Ca.me.llla 6JLn.itn.iV6 (L) O. Kuntze), Yükselti (denizden), Klon, Vadi, îklim, Toprak. XIII