From roman to umayyad: The formation process of the great mosque of damascus and of the surrounding urban tissues

Bu araştırma, Şam Ulu Camii ve çevresindeki kentsel dokuların biçimlenişinin Roma İmparatorluğu döneminden Emevi dönemine kesintisiz bir geçiş sürecinin sonucu olarak yeniden yorumlanmasını amaçlamaktadır. Erken dönem kaynaklarında adı geçen ve kilisenin çevresi içinde yer alan imparatorluk sarayı, caminin bir parçası olarak bir Roma praetorium planını ve Ravenna'daki St. Apollinare Nuovo (Camiz, 2008) mozaiğinde temsil edilen Theodoric sarayı ile biçimsel benzerlikler taşıdığı için detaylı bir araştırma gerektirmektedir (Sack, 1989). Araştırma kapsamında gerçekleştirilen süreç tabanlı morfolojik analiz (Maffei & Maffei, 2018), temenos'un Roma karargahından türetilen daha büyük bir yapının parçası olduğunu ortaya çıkarmıştır (Burns, 2003). Strata Diocletiana'da bulunan caminin bölümleri, çevresindeki kentsel dokular ve sur duvarlarının benzer düzenlemeleri, farklı dönemler arası geçişler sırasında kısmi mekansal dönüşümlerin gerçekleştiği varsayımını desteklemektedir. Yapılan bu tez çalışması sonucunda, 3. yüzyılın sonlarında İmparator Diocletian döneminde bölgedeki askeri yapıların güçlendirilmesi sırasında tapınağın Peribolos'unun (çevre duvarları) genişletilmiş olduğu ortaya koyulmuştur. Çalışmanın ikinci kısmı, Suriye bölgesindeki diğer yapıları ve günümüze ulaşan anıtlar da dahil olmak üzere mevcut kentsel bağlamı analiz ederek İslam öncesi yapı tiplerini ve bunların dönüşüm süreçlerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu kapsamda caminin batı tarafının iç mimari düzeninin, sur duvarlarıyla çevrili alanın dışında hala görülebilen batı revaklarının kalıntılarına oldukça benzer olduğu ortaya koyulmuştur. Son olarak bu çalışma, Şam Ulu Camii'nin mimari formunun yanı sıra, tarihi kaynaklardan edinilen bilgiler ve mevcut kentsel yapı üzerinde gerçekleştirilen sentetik morfolojik analiz sonuçlarını birleştirerek Emevi Camii ve çevresindeki kentsel dokuların dönüşüm sürecini oluşturan farklı dönemleri gösteren plan şemaları sunmaktadır.