Romanlar ve kayıtdışı istihdam: İstanbul örneği

Bu çalışmanın öznesi olan Romanlar, hem dünya hem de Ülkemiz topraklarında yüzyıllardır varlığını koruyan bir etnik gruptur. Romanlara ilgili birçok bilimsel çalışmalar yapılmıştır. Bu çalışmaların konuları genellikle Romanların dili, kültürü, sosyo-ekonomik yapıları ve eğitim seviyeleri ile ilgili olmuştur. Ayrıca, yapılan bu çalışmalar genellikle Romanları tanıma ve öğrenme amaçlamıştır. Ancak, Romanların çalışma hayatlarına yönelik kapsamlı çalışmalar yapılmadığı görülmüştür. Bu nedenle çalışmanın öznesi Romanlar seçilmiştir. Kayıtdışı istihdam is bu çalışmanın eylemi olarak seçilmiştir. Hem dünya hem de ülkemiz literatürde kayıtdışı istihdam ile ilgili birçok akademik ve bilimsel çalışma yapılmıştır. Bu durumun sebebi, kayıtdışı istihdam hem ülkemiz ekonomisinin hem de dünya ekonomisinin önemli sorunlarından biri olmasıdır. Yapılan çalışmalar incelendiğinde, kayıtdışı istihdamın türleri, nedenleri ve sonuçları kapsamlı bir biçimde incelendiğini ve bu soruna yönelik çeşitli önerileri ve düzenlemelerde içinde barındırdığı görülmüştür. Bu çalışmanın yapılan diğer çalışmalardan farkı ise, kayıtdışı istihdam ile ülkemiz topraklarındaki etnik bir grup olan Romanlar ile arasındaki ilişki incelenmiş olmasıdır. Çalışmada, Romanların kayıtdışı istihdam oranları üzerinde olumsuz etkileri olduğuna yönelik bir hipotez kurulmuştur. Romanlar ve kayıtdışı istihdam arasındaki ilişkiyi tespit etmek için kurulan hipotezi sınmayı mümkün kılacak, demografik sorular, sosyo-ekonomik yapılarını anlamaya yönelik sorular ve kayıtdışı istihdam üzerindeki etkilerini ölçmeye yönelik sorular hazırlanmıştır. Romanlar, kapalı ve içe dönük bir etnik grup olduğu için görüşme tekniği çalışma için uygun görülmüştür. Kullanılan teknik sayesinde, hem katılımcıların beyanları hem de araştırmacının gözlemleri araştırmanın sonuçlarında etkili olmuştur. Araştırmanın saha kısmında 39 ilçeye sahip kozmopolit bir şehir olan İstanbul seçilmiştir. Yapılan ön çalışmalarda İstanbul'da çalışan Romanların yaklaşık 15 farklı meslekte çalıştıkları bilgisine ulaşılmıştı. Bu mesleklerde çalışan bireyler; İstanbul'un Beylikdüzü, Esenyurt, Büyükçekmece, Şişli, Ataşehir, Bağcılar, Kağıthane ve Gaziosmanpaşa ilçelerinde ulaşılmıştır. Kalan ilçelerde de benzer meslekler yapıldığından, tekrara düşmemek adına seçilen ilçeler yeterli olmuştur. Araştırmacı Beylikdüzü ve Büyükçekmece ilçelerindeki katılımcılar ile Roman dernekleri aracılığıyla görüşmüştür. Diğer 6 ilçede ise kendi çabalarıyla katılımcılar ile görüşme sağlamıştır. Araştırmada elde edilen bulgulara bakıldığında, Romanların meslekleri, eğitim seviyeleri, aile yapıları, düşük gelir düzeyleri, etnik kimliklerinden ötürü maruz kaldıkları dışlanma ve ötekileştirme, kamu kurum ve kuruluşlarının Romanlara yönelik ilgisizliği ve hayat felsefesi gibi birçok farklı sebepten ötürü kayıtdışı bir şekilde çalışmakta yada çalışmayı tercih etmekte oldukları belirlenmiştir. Ayrıca, bağımsız çalışma şartları, işveren/patrona bağlı olmama, keyfi çalışma isteği gibi faktörleri kayıtdışı çalışmanın avantajı olarak sayarken, emeklilik, sigorta, tazminat gibi temel işçilik haklarından yoksun olma durumlarını kayıtdışı çalışmanın dezavantajı olduğunu belirtmişlerdir. Katılımcıların bu beyanları kayıtdışı istihdam ile ilgili tutum ve tavırlarını da belirlemiştir. Bu bulgulardan hareketle, Romanlar, kayıtdışı istihdam oranları üzerinde olumsuz etkileri olduğu yönündeki hipotez doğrulanmıştır. Çalışmanın sonucuna göre de Romanlar, çalışma hayatındaki önemli problemlerden biri olan kayıtdışı istihdam oranları üzerinde oldukça önemli rol oynamaktadır.