Rus biçimciliğinin metin inceleme yöntemlerine göre Tanzimat romanına yönelik bir inceleme

Yeni Eleştiri, Yapısalcılık, Postyapısalcılık gibi metin merkezli çözümlemeye yönelen biçimci edebiyat kuramlarının ilki ve öncüsü olan Rus Biçimciliği, 1915–1930 arasında Rusya'da, bir grup genç dilbilimci tarafından oluşturulmuş bir edebiyat kuramıdır. Bu akıma göre edebiyat eserinin değeri, gerçek dünyayla olan ilişkisinden değil, düzenlenişinden gelir. Çünkü edebiyat eseri kendi başına bir bütünlüktür. Bu nedenle de edebiyatın; psikoloji, tarih ya da sosyoloji gibi disiplinlerin kendi görüşlerini açıklamak için kullandığı bir sanat dalı olarak kullanılmasından kurtarılmasını, kendi terimleriyle kendisini açıklayan bir disiplin olmasını sağlamaya çalışmışlardır. Rus Biçimcileri, sabit tanımlara ve kurallara bağlı kalmadıkları için aralarında bazı görüş farklılıkları olsa da; çalışmalarını, edebiyatın özgül değeri olduğu ve bu değerin eserin düzenlenişinden geldiği temel hareket noktalarından çıkarak şekillendirmişlerdir. Rus Biçimcileri, "biçim" terimiyle eserin dış dünyadan ayrı bir sistem olarak bütünlüğünü kastetmişlerdir. Onlardan önce gereğinden fazla yüceltildiğini düşündükleri "içerik", biçimin unsurlarından sadece biridir; hatta eserin oluşabilmesi için kullanılan gereçlerden biridir. Çünkü içerik, dış dünyadan da alınabilir; ancak biçim sadece sanatçıya özgüdür. Tarihi bir olayı anlatan her romancının aynı eseri yazamayacağı gerçeği, bu durumu açıklamak için kullanılabilir. Çalışmada, Rus Biçimcilerinin edebiyata dair görüşlerinden ve eser incelemelerinden çıkarılan görüşler, sistematik bir okuma biçimine dönüştürülmüş ve bu okuma biçimi Tanzimat döneminde yazılmış romanlara uygulanmıştır.