Sağlık okuryazarlığı ile egzersiz inancı arasındaki ilişki ve etkileyen faktörler

Amaç: Düzenli ve yaşa uygun fiziksel aktivite sağlıklı yaşam için temel unsurlardan biridir ve tüm bireylere sosyal, fiziksel ve zihinsel faydalar sağlar. Tüm dünyada kılavuzlarda tavsiye edilen fiziksel aktivite düzeylerinin karşılanmadığını gösteren çalışmalar vardır. Sağlık okuryazarlığı kişilerin sağlık bilgilerine ulaşmasını ve anlayıp kullanmasını sağlayan bilişsel ve sosyal becerilerdir. Egzersiz Sağlık İnanç Modeli Ölçeği ile eşzamanlı Sağlık Okuryazarlığı düzeylerine bakılması, egzersize yönelik tutumları ölçerken kişilere eksik davranışlarında farkındalık, kontrol etme ve değiştirme imkânı sağlayabilir, hekimler için de bilgi eksikliğini tespit ve giderme çalışmalarına yön verebilir. Gereç ve Yöntem: Kesitsel analitik bir çalışma olan çalışmamızda yüz yüze görüşme tekniği ile araştırmacılar tarafından hazırlanan sosyodemografik bilgiler anketi, Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-32 ve Egzersiz Sağlık İnanç Modeli Ölçeği'nden oluşan 67 soruluk bir anket formu Karadeniz Teknik Üniversitesi Tıp Fakültesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı ve Ortahisar Beşirli 51 No'lu Eğitim Aile Hekimliği Birimi polikliniklerine Ocak 2024 - Mart 2024 tarihleri arasında başvuran hastalardan/bireylerden gönüllü her birey seçilerek uygulanmıştır. Örneklem hacmi 365 olarak hesaplanmış olup çalışmaya 18-65 yaş arası sağlık çalışanı olmayan her birey dahil edilmiştir. Bulgular: Katılımcıların %45,6 (n=166)'ini erkekler oluşturmaktayken, %48,1 (n=175)'i üniversite mezunuydu, %53,6 (n=194) katılımcının egzersiz yapmadığı görüldü. Katılımcıların %19,80'i yetersiz (n=72), %41,20'si sorunlu sınırlı (n=150), %21,40'ı yeterli (n=78), %17,60'ı mükemmel (n=64) sağlık okuryazarlığına sahipti. Sağlık okuryazarlığı indeks skoru arttıkça bireylerin egzersiz sağlık inancına ait alt boyut puan ortalamalarının [genel sağlık değerleri (p=0,004), egzersiz yararlarının, egzersiz maliyetinin önüne geçtiğiyle alakalı inançları (p=0,04), egzersiz yapmanın hastalık riskini (tehditleri) azalttığı inançları (p=0,01) ve egzersiz yapmamanın ciddiyeti hakkındaki inançları (p=0,01)] istatistiksel açıdan anlamlı olarak arttığı tespit edildi. Sonuç: Sağlık okuryazarlığı seviyesi olması gerekenden düşük bulunan ve sağlık okuryazarlığı düzeyi arttıkça bireylerin egzersiz sağlık inançlarının anlamlı olarak arttığı sonucuna vardığımız çalışmamızın koruyucu hekimlik kapsamında bireylere sağlıklı tutum ve davranışlar kazandırmak adına hekimlere yol gösterici olabileceğini düşünmekteyiz. Anahtar Kelimeler: Sağlık Okuryazarlığı, Sağlık İnanç Modeli, Egzersiz, Fiziksel İnaktivite