Sağlık yapılarının mekânsal özelliklerinin mekân dizim (Space Syntax) yöntemi ile irdelenmesi

Toplumun hemen her kesiminin faydalandığı sosyal yapıların başında sağlık yapıları yer almaktadır. Buna bağlı olarak, sağlık yapıları yoğun bir kullanıcı sirkülasyonuna sahiptir. Ayrıca birçok işleve sahip olan sağlık yapıları, çok sayıda mekân çözümlemesine ihtiyaç duyan yapılardır. Geçmişten günümüze ihtiyaçlara ve gelişen teknik uygulamalara bağlı olarak daha büyük ve fonksiyonel yapılar haline gelen sağlık yapılarının mekân organizasyonları da buna paralel olarak karmaşık bir hal almıştır. Buna bağlı olarak bu büyük sağlık yapılarında mekân kullanımının daha da kullanışsız olduğu görülebilir. Özellikle sağlık yapılarında kullanıcıların mekânları rahatlıkla okuyabilmeleri ve yönlerini kolaylıkla bulabilmeleri, sağlık yapılarının tasarımında ki temel ilkelerden biri olmalıdır. Sağlık yapılarında mekân organizasyonları, önceden analiz edilip değerlendirilmediğinde, kullanım sürecinde bazı problemler oluşturabilmektedir. Kullanımda problemleri en aza indirgeyebilmek ve rasyonel çözümler elde edebilmek için, mimari planlama sürecinde yer alan ve bir analiz aşaması olan programlama evresinde geleceğe yönelik kararların alınması ve tasarımın kararlar doğrultusunda gerçekleştirilmesi çok önemlidir. Mekân Dizimi (Space Syntax), bu tasarım kararlarını analiz etmek ve en uygun mekân organizasyonunu belirlemek için kullanılan önemli bir yöntemdir. Tasarımcılar bu yöntemle istenilen mekânsal oluşumları elde etmek için alternatifler üretip bunları test ederek tasarım ilkelerini belirleyebilirler. Farklı dönemlere ait sağlık yapılarının mekânsal konfigürasyon analizinin yapılması ve analizler sonucunda yapıların mekânsal okunabilirlik ve erişilebilirliğinin irdelenmesi amacı ile yapılan bu çalışmanın ilk bölümünde; araştırma sorusu, çalışmanın amacı ve çalışmanın kapsamı yer almaktadır. Çalışmanın ikinci bölümünde literatür araştırmasından elde edilen bilgiler ışığında sağlık yapılarının mekan organizasyonlarının tarihsel süreci ve hastane mekan organizasyonlarında erişilebilirlik ve okunabilirlik kavramının önemi açıklanmıştır. Yine bu bölümde, çalışmanın ana yöntemlerinden olan ve mekân organizasyon analizi için kullanılan mekân dizimi yöntemi ve bu yöntemde kullanılan kavramlara yer verilmiştir. Üçüncü bölümde ise, mekân organizasyonlarının analiz edildiği sağlık yapıları ile ilgili genel bilgiler ve bu yapıların seçilme nedenleri açıklanmıştır. Çalışmanın yöntemi de bu bölümde açıklanmıştır. Ayrıca mekân dizimi yöntemi için kullanılacak Depthmap analiz programının, planlara uygulama aşamaları ve hangi analizler ile çalışılacağı hakkında bilgi verilmiştir. Çalışmanın dördüncü bölümünde seçilen sağlık yapılarının mekân dizimi yöntemi ile yapılan analizleri ve bu analizler sonucu elde edilen bulguların yorumlanması yer almaktadır. Sonuç bölümünde ise; analizler sonucu elde edilen bulgular ışığında, hacimlerin yani kullanıcıların etkileşim içinde olduğu mekânların sayısının ve dolaşım akslarının arttığı büyük ve karmaşık sağlık yapılarının okunabilirliğinin ve erişilebilirliğinin düştüğü sonucuna varılmıştır. Bu verilere göre ileride yapılacak olan büyük ve karmaşık sağlık yapıları için önerilerde bulunulmuştur.