Sağlıklı yetişkinlerin anlatılarında metafor kullanımlarının incelenmesi

Metafor, bir şeyi veya bir fikri ona çok benzeyen niteliklere sahip başka bir şey ile genel olarak ¨gibi¨, ¨benzer¨ sözcüklerini kullanmaksızın istenen tanımlamayı yapmak, anlatıma üslup güzelliği ve kolaylığı katmak amacıyla kullanılan sözcük ya da sözcük kümesidir. Metafor kullanımı, yalnızca dilsel bir ifade biçimi olarak değil, aynı zamanda bireylerin düşünme ve anlama süreçlerini de derinden etkileyen bir mekanizma olarak kabul edilmektedir. Yaşlanma süreci, bilişsel, duygusal ve sosyal dinamiklerde önemli değişikliklere yol açmakta ve bu durum, metafor kullanımını etkilemektedir. Çalışmanın amacı yaş, cinsiyet ve eğitim düzeyinin sağlıklı yetişkinlerin konuşma örneklerinde ortaya çıkan metafor kullanım sıklığı üzerindeki etkilerini belirlemektir. Bu çalışma sağlıklı 65 yaş ve üzeri (n=50) ile 18-23 (n=50) yaş arası 51 erkek ve 49 kadın olmak üzere toplamda 100 katılımcı ile gerçekleştirilmiştir. Katılımcıların MoCA-TR puanlarının 21 ve üzeri olması dahil edilme kriterlerindendir. Katılımcıların metafor kullanımlarının incelenmesi için Video Temelli Pragmatik Dil Bozukluğu Değerlendirme Aracı uygulanmış ve anlatı örnekleri elde edilmiştir. Anlatılar transkribe edildikten sonra metafor kullanımları sayılmış ve elde edilen değer analiz edilmiştir. Veri analizi sonucunda elde edilen ölçek bulguları istatistiksel analizinde SPSS (Statistical Package for the Social Sciences) 25 programı kullanılmıştır. Cinsiyet grupları arasında MoCA-TR puanları ve metafor kullanım sıklığı açısından anlamlı bir fark bulunmamıştır (p-değeri = 0.4). Erkekler ve kadınlar arasında metafor kullanım sıklığı açısından anlamlı bir fark bulunmamıştır (p-değeri> 0.9). Gençler ile yaşlılar arasında MoCA-TR puanları açısından anlamlı bir fark bulunmuştur (p-değeri <0.001). Metafor kullanım sıklığı açısından gençler ile yaşlılar arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır (p-değeri = 0.8). Yaş değişkeni ile MoCA-TR ve metafor kullanım sıklığı arasında anlamlı bir korelasyon yoktur. (r = -0.344, p < 0.001) (r = -0.121, p = 0.230) Bu çalışmada, yaşlı bireylerin metafor kullanımındaki değişimleri incelenmiştir. Türkçe konuşan sağlıklı yetişkinlerde metafor kullanım sıklığı yaş ve cinsiyete bağlı değişimler göstermemektedir. Bununla birlikte kognitif performans yaşla birlikte düşmektedir. Bu durum, metafor kullanım sıklığının yaşla birlikte büyük ölçüde değişmediğini göstermektedir. Anahtar Kelimeler: Metafor, anlatı, dil, iletişim, sağlıklı yetişkinler.