Sakarya'da taş ocaklarından kaynaklanan partikül madde emisyonları ve etkileri

Taş işleme faaliyeti ilk çağlardan bu yana 2 milyon yıldır insan hayatında önemli yere sahip olmuştur. İnsanlık tarihinde önemli yeri olan, ilk araç gereçlerin ham maddesi doğal bir maden olan taşlardır. İlkel çağlarda günlük araç gereç, tarımsal alet ve savaş aletleri yapımında kullanılan taş daha sonra medeniyetlerin kurulması şehirleşmelerin başlaması ilebirlikte barınma amaçlı evlerin inşa edilmesi, yollar ya da güçlü duvarlara sahip kale ve surların yapılması gibi tarihsel süreci etkileyen en önemli madenlerden bir tanesidir. Günümüzde başlıca yapı malzemelerinden biri olan taş hazır beton üretimi, zemin dolgu malzemesi, dekoratif kullanım, parke taşı imalatı, tren yollarında taban malzemesi gibi birçok alanda kullanılmaktadır. Beton kullanımına bağlı olarak taş ocakları da bu sektöre ham madde üretebilecek kapasitede çalışmaktadır. Eski zamanlarda insan gücü ile elde edilen, parçalanan, boyutlanan taş madeni, teknolojinin gelişmesi ile birlikte yerini modern araç gereçlere bırakmıştır. Bu modern araç gereçler ve güncel madencilik teknikleri sayesinde kırılan, parçalanan ve işlenen malzeme miktarı da artmıştır. Yer üstü madencilik dallarından biri olan taş ocakçılığı doğada bulunan agrega malzemesinin çıkartılması ve işlenmesi amacıyla faaliyet göstermektedir. Taş ocaklarının işletilmesi esnasında başlıca çevre etkisi hava kirliliğidir. Patlatma yapılması, büyük parçaların kırıcı iş makinesi ile kırılması, ocak içi nakliye, kırma-eleme tesisinde parçalanarak istenilen boyuta getirilmesi, ocak içi stok ve müşteriye sevki sırasında ise emisyon oluşmaktadır. Emisyonlar yasalar ile sınırlandırılmıştır ve sınırın üzerinde emisyon üreten tesislerin faaliyetine izin verilmemektedir Oluşan bu emisyonların parçadan bütüne doğru etkisini düşündüğümüzde öncelikle ocak personeline, daha sonra ocak çevresindeki doğal yaşama, civarda ikamet eden insanlara, bölgeye ve en geniş kapsamda ise atmosfere etkileri bulunmaktadır. Bu sebepten dolayı bu çalışmada Sakarya İli'nde aktif çalışan bir taş ocağı seçilerek, tesisten kaynaklanan partikül madde ve çöken toz emisyonları incelenmiş, ölçümler yapılmış, hesaplanmış ve AERMOD dağılım modelli kullanılarak emisyon dağılımı belirlenmiştir. Bu dağılımın çevre ve insan sağlığı etkileri belirlenmiştir. Bulunan sonuçlar yasal yönetmelik sınırlar nezdinde değerlendirilmiş ve alınması gereken önlemler konusunda öneriler oluşturulmuştur. Anahtar kelimeler: Taş ocağı, agrega, partikül madde, hava kirliliği