Sakin nûn ve tenvin hükümlerinden ihfa ve Meratibu'l-İhfa kavramı ve tecvit pratiğindeki yansımaları

Tecvit ilminde, tenvin ve sakin nûn konusu içinde barındırmış olduğu alt başlıklar sebebiyle en hacimli ve temel bahislerin başında gelmektedir. Nitekim kıraat ve tecvit bilginlerinin eserlerine bakıldığında, tenvin ve sakin nûn başlığının detaylı bir şekilde ele alındığı görülmektedir. Bu bağlamda kıraat ve tecvit âlimleri on beş ihfa harfinin mahrecinin nûn harfinin mahrecine uzaklık ve yakınlığına göre Meratibü'l-İhfa adı verilen bir kategorizasyon yapmışlardır. Bu yöntem ihfanın kuvvetini ve nûn harfinin bir sıfatı olan gunnenin bu mertebelerdeki farklı keyfiyetlerini tespit edebilmek amacıyla süreç içerisinde geliştirilmiştir. Muhakkik tecvit âlimleri ihfanın kuvvetini, gunnenin süresini ve telaffuz keyfiyetini tespit edebilmek için uzun gayretler sarf etseler de incelenmek istenen konunun hassasiyeti sebebiyle hali hazırda araştırılan ve tartışılan bir mesele olduğu söylenebilir. Âlimler gunnenin süresi için med harfi miktarı veya buna yakın genel tespitlerde bulunmuşlardır. Bunların çalışmada nakledilmesi suretiyle konunun izah edilmesi amaçlanmıştır. Bu çerçevede Türkiye'de yapılan çalışmalara bakıldığında alanda eksiklik olduğu tespit edilmiş olup bu hususa dikkat çekmek ve mevcut bilgileri sunmak tezin ana gayesini oluşturmaktadır. Bu araştırma tecvit ilmi, tecvîdin gerekliliği ve önemi, tecvit ilminde tenvin ve sakin nûnun hükümleri, tecvit ilminin kaynaklarında gunnenin mahreci hususundaki ihtilaflar, ihfanın mertebeleri, ihfa ve gunne ilişkisi, ihfanın edasında gunne merkezli ihtilaflar, ihfanın uygulama keyfiyeti ve meratibü't-tefhim konuları farklı başlıklar altında incelenerek alana ışık tutulması hedeflenmiştir. Çalışmanın son bölümünde meratibu'l-ihfa kavramı hakkındaki ihtilaflar, ilişkili olduğu diğer tecvit kaideleri bağlamında incelenip konunun daha anlaşılır hale getirilebilmesi adına farklı zaman ve mekânlarda yaşamış meşhur karilerin ses kayıtları tahlil edilerek açıklanmıştır. Araştırmada yöntem olarak nitel araştırma metotlarından biri olan literatür tarama yöntemi kullanılmıştır. Bu bağlamda veri toplama aracı olarak ses kayıtlarına yer verilmiş ve belge incelemesi yöntemi kullanılmıştır.