Sanat eserlerine ilişkin uyuşmazlıkların milletlerarası tahkim yoluyla çözümü: CAfA yaklaşımı

Sanat eserleri; fikri ürünlerin bir parçası olup; edebiyat eserleri ve bilimsel eserlerden oldukça farklı özellikler ihtiva eder. Ortaya konulan ürünün sanat eseri olup olmadığını belirlemek; sanatın herkes tarafından farklı tanımlanması nedeni ile oldukça zorlayıcıdır. Doktrinde de sadece sanat eserlerini inceleyen oldukça az sayıda çalışma bulunmaktadır. Bununla birlikte sanat eserlerine ilişkin olarak uygulamada ciddi uyuşmazlıklar çıkabilmektedir. Sanat eserlerinin konu edilebileceği uyuşmazlıklar, kamu hukukunu ve özel hukuku ilgilendiren uyuşmazlıklardır. Bu incelemenin temelini oluşturan özel hukuk uyuşmazlıklarına ilişkin davaların eser sahiplerinin mali ve manevi haklarını koruma hususunda eksik kalabildiği görülmektedir. Bu durumun sebebi sanat eserlerinin kendilerine özgü; sosyolojik, antropolojik ve objektif olmayan yapısıdır. Uzun süren dava süreçleri de sanat piyasasının ihtiyaçlarını karşılamada eksik kalabilmektedir. Sanat eserlerinin orijinal olup olmadığının tespiti ve sanat eserlerinin kaynağı konusunda uzmanlarla çalışılması gerekmektedir. Bu sebeplerle devlet mahkemelerinin kararları zaman zaman sanat piyasasının ihtiyaçlarını karşılamakta yetersiz kalabilir. Bu nedenlerle alternatif çözüm yolları önem kazanmaktadır. Hız, gizlilik, alanda uzmanlık gibi önemli avantajları sebebiyle uyuşmazlıkların çözümünde tahkim tercih sebebi olmaktadır. Milletlerarası tahkim ise alternatif bir uyuşmazlık çözüm yöntemi olarak uluslararası sanat piyasasının ihtiyaçlarını karşılar niteliktedir. Sanat eserleri ile ilgili uyuşmazlıklardan hangilerinin milletlerarası tahkime konu edilebileceği tartışmalı olabilmekle beraber bu alana ilişkin uzmanlaşmış tahkim merkezleri de kurulmaya başlanmıştır. Hollanda, Lahey'de kurulan Sanat Tahkim Mahkemesi'nin (The Court of Arbitration for Art (CAfA)) bu alanın öncüsü niteliğindedir. Yukarıda yer verilen temel etrafında bu çalışmada sanat ve sanat eseri kavramlarının çerçevesi hukuki bakış açısının yanı sıra sanatçılar ve sanat kuramcılarının bakış açılarıyla ortaya konulacak, sonrasında sanat eseriyle ilgili uyuşmazlıkların devlet mahkemelerinde çözümlenmesi durumunda ortaya çıkan sorunlara değinilecektir. Akabinde sanat eserlerinin konu edildiği uyuşmazlıkların çözümünde milletlerarası tahkimin rolü belirlenecektir. İnceleme yapılırken bu alanın öncüsü niteliğinde olan CAfA Tahkim usulü farklı tahkim merkezlerinin usullerine değinilerek açıklanacaktır. Anahtar Kelimeler: Fikir ve Sanat Eserleri, Milletlerarası Tahkim, Sanat, Sanat Tahkimi, Sanat Hukuku.