Sanayi ihracatçılarının takip ettiği uluslararasılaşma modellerinin belirleyicileri: TR42 bölgesi örneği

Uluslararasılaşma kavramına ilişkin yapılan farklı tanımlamalar ve oluşturulan farklı modeller bulunmaktadır. Literatürde bahsi geçen başlıca modelleri uppsala modeli, yenilik yaklaşımlı model, ağ bağlantıları modeli, uluslararası girişimcilik modeli, küresel doğanlar modeli olarak ifade etmek mümkündür. Kavrama yüklenen anlam içeriğine bakıldığı zaman, uluslararasılaşmanın ve uluslararası işletmelerin günümüzden çok daha eskilere dayandığını ifade edebiliriz. Bunun yanında uluslararasılaşma kavramı üzerine yapılan akademik araştırmaların günümüzde hız kazandığı da bilinen bir gerçektir. 2020'li yılların başında içinden geçtiğimiz mevcut süreçler değerlendirildiğinde meydana gelen ekonomik ve ticari değişimlerle birlikte uluslararasılaşmayı açıklamaya çalışan modellerin aşamalarında da değişimlerin olduğu düşünülmektedir. Bu sebeple bu çalışma sanayi ihracatçılarının takip ettiği uluslararasılaşma modellerin belirleyicilerini saptamak ve literatürde yer alan mevcut modellerin önerdiği aşamalarda farklılaşma olup olmadığını tespit edebilmek adına gerçekleştirilmiştir. Çalışma Türkiye İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırmasının (İBBS) 26 istatistiki alt bölgesinden biri olan Kocaeli alt bölgesinde gerçekleştirilmiştir. TR42 Bölgesi olarak ifade edilen Kocaeli (TR421), Sakarya (TR422), Düzce (TR423), Bolu (TR424) ve Yalova (TR425) illeri kapsayan bölgede yürütülen çalışmada sanayi ihracatçılarının takip ettiği uluslararasılaşma modellerinin belirleyicileri saptanmaya çalışılmıştır. Uluslararasılaşma modellerinin uluslararasılaşma adımları olarak öngördükleri süreçlerde içinden geçilen olağanüstü durumların (covid, döviz kurlarının oranları, savaşlar vb.) etkileri de göz önüne alınarak TR42 bölgesinde faaliyet gösteren sanayi ihracatçıları üzerinde farklılaşmaların, olup olmadığı tespit edilmeye çalışılmıştır. TR42 Bölgesi içerisinde uluslararasılaşmış olan firmaların teorik olarak ileri sürülen uluslararasılaşma modellerinden hangilerine uyduğu ve hangi teorik modelin uygulamada ağırlıklı olarak karşılık bulduğunun tespiti çıktı olarak sunulmuştur. Araştırma yöntemi olarak karma bir yaklaşım kullanılmıştır. İlk olarak belirlenen 8 firma ile mülakat yapılarak firmaların hangi modelleri ve hangi adımları takip ederek uluslararasılaştığı saptanmaya çalışılmıştır. Bu saptamalar için yarı yapılandırılmış olarak hazırlanan mülakat sorularından yararlanılmıştır. Mülakatlar sonucunda sekiz adet temaya ulaşılmıştır. Elde edilen temaların önem kriterlerinin belirlenmesi için karar verici uzmanların görüşlerine başvurulmuştur. Bu aşamada karmaşık problemlerin çözümünde yaygın olarak tercih edilen çok kriterli karar verme yöntemlerinden ve modern karar destek yöntemlerinden biri olan Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) yöntemi ile veriler değerlendirilmiştir. Verilerin elde edilmesi için 20 uzmanın görüşü alınmıştır. Şirket mülakatlarında doğru firmalara ve firmalar içerisinde doğru katılımcılara ulaşabilmek adına amaçlı örnekleme tekniğinden yararlanılmıştır. Yapılan mülakatlar sonucunda firmaların tanıdık vasıtası ile, dahil olunan belge ağı ile, fuarlarda tanışılan kişiler vasıtası ile yerel olarak iş yapılan müşteriler kanalı ile vb. şeklinde yaptıkları vurgulamalar dikkate alındığında uluslararasılaşma modellerinden açıklayıcılık olarak ağ bağlantıları modeline vurgu yaptıkları sonucuna ulaşılmıştır. Mülakatlar sonucu elde edilen 8 tema alanında uzman 10 akademisyen ve 10 sektör uzmanı ile paylaşılarak önem sıralaması yapmaları istenmiştir. Sektör ve akademik uzman görüşlerinde en önemli kriterin "Kişisel bağlantılar ve ağ oluşturma" olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Tezin son kısmında elde edilen bulgulara göre uluslararasılaşma niyetinde olan firmalara ve devlet nezdindeki süreçlere dair öneriler sunulmuştur.