Şanghay İşbirliği Örgütü`nün askeri boyutu bağlamında Türkiye savunma harcamaları öngörüsü

Şanghay İşbirliği Örgütü, Rusya ve Çin önderliğinde öncelikle Çin'in artan enerji ihtiyaçlarının karşılanması ve Rusya'nın, Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonraki dönemde içinde bulunduğu ekonomik buhrandan çıkış yolu olarak bir ekonomik işbirliği şeklinde gelişmiştir. Bunun yanında katılımcı ülkeler arasındaki sınır anlaşmazlıklarının çözümünün sağlanması maksadıyla çalışmalarına devam etmiş; beklenmedik şekilde olumlu gelişen ilişkiler neticesinde, yapılan ortak askeri tatbikatlar ile ekonomik işbirliğinin yanında askeri bir işbirliğinin temelleri atılmıştır. Örgütün kurulduğu 1996 yılından itibaren gelinen süreçte örgütün misyonu değişmiş; eski Varşova Paktı'nın yeniden canlanabileceği yönündeki yorumlar artmıştır.Süper güç çekişmelerinin olduğu soğuk savaş döneminde de görüldüğü gibi lider ülkelerin güdümünde karşı taraflarda bulunan diğer müttefik ülkeler arasında gerginlikler, küçük çaplı çatışmalar ve hatta savaşlar meydana gelmiştir.Şanghay İşbirliği Örgütü'ne gözlemci üye vasfıyla katılan ve son dönemde ABD ile olan ilişkileri gergin olan İran'ın durumu, Türkiye açısından önem arz etmektedir. Bu çalışmada Orta Doğu'da uzun yıllardan beri süre gelen siyasi, ekonomik, dini ve ideolojik çekişmelerin ekseninde, NATO üyesi olan Türkiye ile Şanghay İşbirliği Örgütü üyesi İran arasında oluşabilecek gerginliklere dikkat çekilmek istenmiştir.Çalışmada zaman serileri yöntemleri kullanılarak, savunma harcamalarının öngörüsünü yapmak maksadıyla ekonometrik model kurulmuştur. Model oluşturulurken ARIMAX tekniği üzerine değinilmiş; modele etki edebileceği değerlendirilen İran Savunma Harcamaları verileri bağımsız değişken olarak ilave edilmiştir.Devletin öncelikli görevi, harcamaları düzenlemek, bütçeyi hazırlayarak vatandaşların her türlü ihtiyaçları için kaynakları belirlemek ve bunları yönlendirmektir. Bir kamusal mal olan savunma harcamalarının belirlenmesinde, marjinal faydalar toplamının, marjinal maliyetlere eşit olduğu miktar olacağı düşüncesinin yanında, bu harcama şeklinin belirlenmesinde caydırıcılık sağlayarak gelebilecek tehdidin önlenebileceği düşüncesinin de önemi vurgulanmak istenmiştir.