Şanlıurfa yöresinde son on yılda kolon kanserinin demografik değişimi

Amaç: Kolorektal kanserler, dünya genelinde kansere bağlı ölümler arasında ön sıralarda yer almakta ve önemli bir halk sağlığı problemi oluşturmaktadır. Kolon polipleri ise kolorektal kanserin gelişiminde öncül lezyonlar olarak kabul edilmekte olup, bu lezyonların erken dönemde tanınması büyük önem taşımaktadır. Son yıllarda yapılan epidemiyolojik çalışmalar, kolon kanserlerinin lokalizasyonunda sağ kolon ve sigmoid kolonda belirgin bir artış eğilimi olduğunu ortaya koymaktadır. Bu bulgular hem tarama programlarının planlanmasında hem de endoskopik takip algoritmalarının düzenlenmesinde önemli rol oynamaktadır. Bu çalışmada amaç; son 10 yılda gerçekleştirilen kolonoskopi verilerinin retrospektif olarak incelenmesiyle, kolon polipleri ve kolorektal kanserlerin lokalizasyon, boyut ve histopatolojik tiplerine göre dağılımını ortaya koymak; bu özelliklerin zamanla değişim gösterip göstermediğini değerlendirmek ve etkileyen faktörleri belirleyerek elde edilen bulguları güncel literatürle karşılaştırmaktır. Gereç-Yöntem: Çalışmaya 1 Ocak 2015-31 Aralık 2024 tarihleri arasında Şanlıurfa Harran Üniversitesi Hastanesi Gastroenteroloji Kliniğinde kolonoskopi yapılan 5361 hasta dahil edilmiş, hastaların yaş, cinsiyet, ek hastalık, aile öyküsü, sigara içme durumları, kolonoskopi raporları ve alınan biyopsi sonuçları incelenmiştir. Hastalar yıllık ve beşer yıllık gruplar halinde incelenmiştir. Veriler SPSS ile analiz edilerek; kategorik değişkenler için ki-kare testi, sürekli değişkenler için uygun parametrik ya da non-parametrik testler kullanılmıştır. p<0,05 değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. Bulgular: Hastaların %20,7'sinde polip, %3,7 sinde kitle saptanmıştır. Poliplerin en sık transvers kolon ve rektumda, kitlelerin ise rektum ve çıkan kolonda lokalize olduğu görülmüştür. En sık saptanan patolojik tanı adenokarsinom olup, bu bulgu mevcut literatürle uyumludur. Yaş ve cinsiyete göre değerlendirildiğinde hem kitle hem de polipler erkeklerde ve 41-65 yaş aralığında daha sık görülmektedir. Özellikle 2022 ve 2024 yıllarında erkek hastalarda polip saptanma oranı anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur (p=0,008). Yıl aralıklarına göre değerlendirildiğinde, polip boyutu, lokalizasyonu ve patoloji alt tiplerinde bazı değişiklikler gözlenmiş; 2020–2024 yılları arasında tübüler adenom, hiperplastik polip oranlarında artış saptanmıştır. Ancak kitlelerin boyutu ve patolojik özellikleri açısından yıl aralıkları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir değişim gözlenmemiştir (p>0,05). Sonuç: Bu çalışma, kolorektal polip ve kitlelerin demografik ve patolojik özelliklerini uzun yıllara yayılan verilerle değerlendirmektedir. En sık görülen malign patoloji adenokarsinom olup, bu bulgu literatürle uyumludur. Kitlelerin boyut ve patolojilerinde yıllar içinde anlamlı bir değişiklik gözlenmemiştir. Buna karşın, poliplerin yaş ve cinsiyete göre dağılımındaki farklılıklar, risk temelli tarama stratejilerinin gözden geçirilmesi gerektiğini düşündürmektedir.