Sapanca gölü havzasında ağır metallerin birikim etkisi ve kütle denge modeli

Sakarya ili ve çevresi için en önemli tatlı su kaynağı olan Sapanca gölü bölgenin büyük ölçüde insani tüketim amaçlı kullanım suyu ihtiyacını karşılamaktadır. Sapanca gölü bulunduğu konum itibariyle D-100 ve E-80 TEM otoyolu başta olmak üzere birçok kirletici kaynağa maruz kalmaktadır. Bu çalışmada, Sapanca gölünde Al, As, Ba, Cd, Co, Cr, Cu, Fe, Ni, Pb ve Zn ağır metalleri için kirlilik değerlendirmesi yapmak amacıyla kütle denge modeli oluşturulması ve ağır metallerin ekolojik risk değerlendirmesi yapılmıştır. Çalışma kapsamında, Sapanca gölü havzasından 2015-2017 yılları arasında mevsimsel değişimler göz önünde tutularak göl suyu, göl sedimenti, gölü besleyen derelerden su, yeraltı suyu, havza toprağı ve atmosferik birikim örnekleri alınmış ve ağır metal konsantrasyonları ICP-MS ve ICP-OES kullanılarak tespit edilmiştir. Aynı zamanda alıcı ortamlarda ağır metallerin mobilitesini ve birikimini etkileyen fiziko-kimyasal parametreler (organik madde, pH, ORP, iletkenlik, ÇO vb.) alınan numunelerle eş zamanlı ölçülmüş ve model oluşturulurken bu parametreler ağır metaller üzerine etkisi dikkate alınmıştır. Sapanca gölü ve havzasından alınan alıcı ortam numunelerinde Al ve Fe diğer ağır metallere göre oldukça yüksek konsantrasyonda tespit edilmiş ve bunun havzanın yapısından kaynaklandığı belirlenmiştir. Ekolojik risk değerlendirme modellerine göre; su ortamlarında ekolojik risk bulunmamakla birlikte toprak ve sedimentte ağır metal kontaminasyonu gözlemlenmiş ve antropojenik (trafik ve endüstri) kaynaklı olduğu tespit edilmiştir. Havada özellikle As ve Zn kontaminasyonu antropojenik kaynaklı bulunmuş ve atmosferik birikimde ekolojik risk gözlemlenmiştir. Bu bilgiler ışığında mevsimsel ağır metal kütle denge modeli oluşturulmuş ve kirletici girdileri dikkate alınarak Sapanca Gölüne bilinmeyen kaynaklardan ağır metal kirletici girişi olduğu belirlenmiştir. Bilinmeyen kirletici kaynakların alınan toprak, sediment ve yeraltı suyu örneklerinde tespit edilen ağır metal birikimiyle ilgili olduğu kanısına varılmıştır.