Sarıgöl ilçesi (Manisa) toprak coğrafyası ve bazı toprak özelliklerinin mekânsal değişim desenlerinin jeoistatistiksel yöntemlerle modellenmesi

Toprak, dünyaya hayat vermesi sebebiyle önem arz eden, ancak günümüzde çoğunlukla kıymeti bilinmeyen, yenilenmesi güç olan doğal bir kaynağımızdır. Bu nedenle toprak üzerinde araştırma yapılarak, etkin ve sürdürülebilir kullanımı için gayret edilmelidir. Sarıgöl ilçesi sınırları içerisinde yapılan bu çalışma detaylı bir toprak araştırmasıdır. İlçede yer alan büyük toprak gruplarının, ana materyal, iklim, bitki örtüsü ve topoğrafya gibi doğal çevre veya fiziki coğrafya faktörleri ile ilişkileri ortaya konulmuştur. Buna göre Menderes masifinin temeli oluşturduğu alanda, toprak bitki besin elementlerinin dağılışı ana materyalle ilişkilidir. Toprakların büyük çoğunluğu eğim değerleri 14 derecenin altında gelişim göstermiştir. Menderes masifinin başkalaşım geçirmiş kayaçları, eğimin azaldığı ovalarda alüvyonlar, dağ etekleri ve ova kenarlarında kolüvyal ve kumlu depolar, Uşak-Gördes Platosu ve Uysal Dağı'nın kuzey yamaçlarında neojen yaşlı göl çökelleri başlıca toprak ana materyallerini oluşturmaktadır. Çalışma sahasında genetik toprak tanımlama sistemine göre zonal, azonal ve introzanal topraklar bulunmaktadır. Toprak varlığının % 50'sini kireçsiz kahverengi orman toprakları meydana getirmektedir. Diğer toprak tipleri ise kireçsiz kahverengi topraklar % 23, alüvyaller % 24, kolüvyaller % 4 ve rendzinalar % 2 oranındadır. Jeomorfolojik süreçlerle sürekli gençleşen topoğrafyada, yükselti ve sıcaklık faktörleri de toprakların fiziki-kimyasal özelliklerinde belirleyici olmuştur. Çalışmanın 2. bölümünde 0-30 cm ve 30-60 derinliğinden alınan 78 adet toprak örneğinin verileri kullanılmıştır. Laboratuvarda saturasyon, tuzluluk, pH, kireç, organik madde, bitkiye yarayışlı bazı makro (K, Ca, P, Mg, N) ve mikro elementlerin (Fe, Cu, Mn) analizleri yapılmıştır. Daha sonra analiz sonuçlarının tanımlayıcı istatistikleri ve korelasyon ilişkisi hesaplanarak bulgular yorumlanmıştır. Analiz sonuçlarına göre tespit edilen toprak öznitelikleri ARCMAP 10.5 programında semivariogram modelleri yapılarak en uygun haritama için RMSE değerleri tespit edilmiştir. En düşük RMSE değeri veren modele göre her bir toprak özniteliği haritalanmış ayrıca tarımsal açıdan literatürde önerilen değerlendirmelere göre verimlilik sınıfları dağılış haritaları da oluşturulmuştur. Yüzey topraklarının fiziko-kimyasal özelleri incelendiğinde, toprakların % 82'si tınlı bünyede, % 72'si hafif alkalin reaksiyona sahip, % 62'si kireçsiz, % 69'unda organik madde miktarı çok aşırı düşük ve % 79'u tuzsuz olarak tespit edilmiştir. Toprak verimliliği açısından önem arz eden makro elementlerin ise dağılımı şu şekildedir; Toprakların % 100'ünde fakir düzeyde azot, % 59'unda fazla potasyum, fosfor içerikleri değişken, % 64'ünde yüksek kalsiyum ve % 54'ü yeterli düzey magnezyum bulunmuştur. Tespit edilen bir diğer toprak özniteliği de mikro elementlerdir. Araştırma bulgularına göre yüzey topraklarının % 56'sı düşük düzey demir, % 68'i yeterli düzey bakır, neredeyse tamamı düşük düzey çinko ve mangan içeriğine sahiptir. Yüzey altı toprak analizleri ile yüzey toprakları arasında yakın sonuçlara ulaşılmış olup, 30-60 cm derinliğinde elde edilen analiz sonuçları daha dengeli dağılım göstermiştir. Analiz sonuçları jeoloji, iklim, toprak grupları ve beşeri faaliyetler ile ilişkilendirilmiştir. Üst topraktaki analiz sonuçları üzerinde tarımsal faaliyetlerin etkili olabileceği ortaya konmuştur. Ulaşılan neticeler ve tespit edilen sorunlar ise 'Tartışma, Sonuç ve Öneriler' başlığı altında toplanmıştır.