Savaş psı̇kolojı̇sı̇nı̇n cahı̇lı̇ye dönemı̇ şı̇ı̇rı̇ne yansımaları

Risâ', bireysel ve duygusal yönü ağır basan bir şiir türü olup insani benlikle (zât) doğrudan ilişkilidir. Kaybedilen kişi için şiir sanatının icrasında; ağlama, feryat (Nedb), anma/övgü (Te'bîn) ve taziye (azâ') unsurlarına sadık kalmıştır. Bu tür; bir insanın, kaybettiği hemcinsi için ağlaması üzerinden, sevilen birinin gidişiyle oluşan hüzün ve kederin, ölüme duyulan öfkeye dönüştüğü o samimi ve coşkulu duyguları yansıtmaktadır. Mersiye'de söz; acıyı dışarıya yansıtma, teselli, sabır, ölüyü övme, erdemlerini sıralama, başarılarını yüceltme ve onun için kederlenme işlevleriyle ilişkilendirilmiştir. Aynı şekilde Fahr (övünme) şiiri de zafer ve kahramanlıklarla ilişkilidir. Şairler, çevrelerinde olup bitenlerden en çok etkilenen, sahip oldukları sanatsal yetenekle duygularını yönlendirmede ve hislerini biçimlendirmedeki maharetleriyle kendilerini ifade etmeye en muktedir kişiler olmuşlardır ve hâlâ da öyledirler. Bu sebeple şairler –geçmişte ve günümüzde– bu insani trajedi (ölüm) karşısında durmuşlar; sevdiklerine mersiyeler söylemiş, yakınlarının arkasından ağlayarak güzelliklerini zikretmişlerdir. Onların övülecek özelliklerinden (mahamid) adeta birer övgü ve gurur gerdanlığı örerek onlara giydirmişlerdir. Böylece Mersiye, Arap şiir sanatlarından biri olarak temayüz etmiştir. Kadınlar da doğuştan gelen duygu inceliği, hassasiyet ve musibetler karşısındaki derin sarsıntıları nedeniyle bu alandan uzak kalmamışlardır. Anahtar Kelimeler: Savaşlar, Psikolojik Etki, Cahiliye Şiiri, Risa', Fahr.