Savunma sanayinin dış politika üzerindeki etkisi ve Türkiye örneği

Silah en hızlı yayılan ekonomik maldır. Ancak silahların el değiştirmesinde ekonomik nedenlerden çok politik etkenler daha büyük rol oynamaktadır. İki kutuplu dünya düzeninin hâkim olduğu Soğuk Savaş döneminde savunma pazarında keskin paylaşımlar vardı. Az sayıdaki silah üreticisi bütün dünyaya silah sağlıyordu. Bu tekelci konumlarını muhafaza etmeye çalışan savunma sanayii gelişmiş ülkeler, silah transferlerini de kendi politik çıkarları doğrultusunda kullanıyorlardı. Soğuk savaşın sona ermesiyle savunma pazarında büyük daralmalar meydana geldi. Mevcut savunma sanayii altyapısını muhafaza etmeyi amaçlayan gelişmiş ülkeler, çeşitli tedbirlerle savunma sanayii firmalarını desteklediler ve birleşerek büyümelerini sağladılar. Bununla birlikte, savunma sanayii firmalarının baskısı ve silah pazar paylarını arttırma isteği nedeniyle, silah satış politikalarını ve teknoloji transferi konusundaki korumacı tutumlarını terk etmek ya da en azından yumuşatmak zorunda kaldılar. Çünkü savunma sanayii gelişmiş ülkelerde ekonomiye en fazla katkı sağlayan sektörlerin başında gelmektedir ve oldukça büyük istihdam seviyesine sahiptir. Daralan savunma pazarı ile silah alıcısı konumunda olan ülkeler, kendi savunma sanayilerini oluşturmada ve dış politika hedeflerine ulaşmak amacıyla faydalanmışlardır. Türkiye 1975 yılında ABD'nin, 1990'lı yıllarda da hem ABD hem de Avrupa ülkelerinin örtülü silah ambargolarına maruz kalmıştır. 1975 ABD silah ambargosu Türkiye'nin savunma sanayii alt yapısı ve başka tedarik kaynağı olmadığı için etkili olmuştur. 1990'lı yıllarda ise silah alım yelpazesini genişleterek başta İsrail olmak üzere ABD dışındaki birçok ülke ile savunma sanayii alanında işbirliğine gitmiştir. 150 Önümüzdeki 20-25 yıl içinde 150 milyar ABD dolarlık savunma harcaması yapmayı planlayan Türkiye, kendi savunma sanayisini oluşturarak bu miktarın büyük oranının ülke içerisinde kalmasını hedeflemektedir. Bu kapsamda çıkılan savunma ihalelerinde azami teknoloji transferi ile yurt içinde ortak üretim hedeflemektedir. Ayrıca Türkiye AB adaylık süreci ve AGSK görüşmelerinde bu ihaleler politik bir koz olarak kullanılmıştır.