Sıçanlarda eksizyonel olarak oluşturulan yara modelinde Ferula pseudalliaceae Rech. f. (hingedan- hegedan) bitkisinin yara iyileşmesi üzerindeki etkisinin değerlendirilmesi

Son yıllarda tıbbi bitki özleri veya bunların saflaştırılmış aktif bileşiklerini içeren yeni yara bakım ürünlerinin yara tedavisindeki etkinliğinin incelenmesine odaklanılmıştır. Bunlardan biri olan Ferula pseudolliaceae Türkiye'de Hakkâri yöresinin yüksek rakımlı dağlarında da yetişen, bölgenin en tipik bitkilerinden bir tanesidir. Bu çalışmada, Ferula pseudalliaceae'nın yara iyileşmesi üzerindeki etkilerinin dört gruplu deneysel tasarımda incelenmesi amaçlandı. Araştırma da 200-220 gram ağırlığındaki 32 adet Wistar albino türü dişi sıçan kullanıldı. Sıçanlar, her grupta 8'er denek olacak şekilde randomize olarak kontrol grubu, vazelin grubu, Ferula pseudalliaceae grubu ve dekspantenol grubu şeklinde dört gruba ayrıldı. Tüm gruplardaki sıçanların dorsal skapular bölgesinden 1 cm çapında tam kat deri flebi çıkarılarak eksizyonel yara modeli oluşturuldu ve bu ilk yara açılması günü 0. gün olarak kabul edildi. Kontrol grubundaki sıçanların yara bölgesine tedavi uygulanmazken; Ferula pseudalliaceae ve vazelin grubundaki sıçanların yara bölgesine 14 gün boyunca günde bir kere lokal tedavi uygulandı. Yara alanlarını değerlendirmek amacıyla 0., 3., 7., 14. günlerde yara alanları asetat kağıdına çizilerek AutoCAD programıyla alan hesaplamaları ve 3., 7., 14. gün alınan doku örneklerinde histopatolojik inceleme yapıldı. Tüm gruplardaki sıçanlar 14 gün sonra sakrifiye edildi. Tüm sıçanlarda 14. günde kan örneği ve 3., 7. ve 14. günlerde doku örnekleri alınarak histopatolojik ve biyokimyasal analizler yapıldı. Ferula pseudalliaceae grubunda, kontrol ve vazelin gruplarına göre daha hızlı, dekspantenol grubu ile benzer bir iyileşme meydana geldi. Hücresel düzeyde, fibroblast yoğunluğu, reepitelizasyon ve vaskülarizasyon gibi iyileşme parametrelerinde Ferula pseudalliaceae grubu, dekspantenol grubu ile istatistiksel olarak benzerlik göstermiştir. Biyokimyasal analizlerde, Ferula pseudalliaceae grubunun IL-6 düzeylerinde belirgin bir artış gösterdiği, hematolojik parametrelerde ise trombosit düzeylerinde artış olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak Ferula pseudalliaceae'nın yara iyileşmesini dekspantenol'e benzer bir şekilde hızlandırdığı ve biyokimyasal parametreleri olumlu yönde etkilediği kanısına varıldı.