Sıçanlarda gentiana olivieri bitkisinin antidepresan etkisinin araştırılması

Amaç: Depresyon tedavisinde kullanılan çok sayıdaki sentetik ilaçla istenilen terapötik etki elde edilememekte iştah, cinsel işlev ve uyku bozuklukları, hepato/ kardiyotoksisite gibi birçok istenmeyen etki gözlemlenebilmektedir. Bu nedenle tıbbi bitkiler gibi daha az yan etki göstermesi beklenen antidepresanların araştırılmasına ihtiyaç hasıl olmuştur. Ülkemizde, Güneydoğu Anadolu Bölgesinde "Afat" adıyla bilinen G.olivieri bitkisinin çiçekli toprak üstü kısımları halk arasında tonik, iştah açıcı ve depresyonun da dahil olduğu çeşitli mental bozuklukların tedavisinde kullanılmaktadır. Bu bağlamda Gentiana olivieri Griseb. (Gentianaceae) bitkisinin etanollü ekstresinin farklı dozlarda tek başına ve imipraminle birlikte kullanımının antidepresan etkisi ve toksisite değerlendirmesi çalışmamızın amacını oluşturmaktadır. Materyal ve Metot: Bitki ekstrelerinin zorunlu yüzme testi için oral yolla (200, 500 ve 1000 mg/kg/gün) 7 gün ve kronik stres modeli için 3 hafta boyunca uygulandığı çalışmamızda pozitif kontrol olarak 10 mg/kg/gün imipramin kullanılmıştır. Deney sonunda sakrifiye edilen hayvanların beyin dokusundaki serotonin, noradrenalin, dopamin ve MAO-A; beyin ve karaciğer dokularındaki TBARS, SOD ve GSH ile plazma kortikosteron düzeyleri ve canlı ağırlık değişimi inclenmiştir. Bulgular: G. olivieri bitkisinin etanollü ekstresinin farklı dozlarda tek başına ve imipraminle kombine halde kullanılmasının zorunlu yüzme testinde hareketsizlik süresini azalttığını, kronik stresle sıçanların azalan sükroz tüketim miktarı ve artan serum kortikosteron seviyesini düzelttiğini göstermiştir. Beyin dokusunda serotonin ve noradrenalin düzeyi artmış, MAO-A düzeyi azalmış ve antioksidan parametrelerde iyileşme belirlenmiştir. İmipramin kronik stresle bozulan antioksidan parametrelerde düzelme sağlayamazken, bitki ekstresi tek başına ve imipraminle birlikte kullanıldığında bu parametrelerde iyileşme gözlemlenmiştir. Hayvanların canlı ağırlıkları ve lokomotor aktiviteleri açısından tedavi grupları arası anlamlı fark bulunamamıştır. Sonuç: G. olivieri'nin antidepresan etkisini beyindeki monoaminerjik sistem bozuklukluğunu düzelterek, antioksidan mekanizmaları ve HPA eksenini olumlu etkileyerek gösterebileceği; G. olivieri'nin imipraminle birlikte kullanılmasının karaciğerle ilişkili yan etkilerde azalma sağlayabileceği, G. olivieri'nin antidepresan etki mekanizmasının kesin olarak belirlenebilmesi için daha fazla çalışmaya ihtiyaç olduğu söylenebilir.