18 ve 19. yüzyıl Sırp aydınlanmasında bilimsel dönüşüm

Bu tez, Sırp Aydınlanmasını imparatorluk yönetimi, dini gelenek ve akılcı modernitenin şekillendirdiği karmaşık ve melez bir hareket olarak incelemektedir. Sırp Aydınlanması, Batılı modellerin basit bir taklidi değil; Osmanlı, Habsburg ve Rus imparatorlukları arasında sıkışmış, egemen olmayan bir Ortodoks toplum olmanın getirdiği zorluklara kültürel olarak müzakere edilmiş bir yanıttır. Çalışma, Aydınlanma fikirlerinin yerel ihtiyaçlara uyarlanmasının başlıca yolunun, bilim ve eğitimi konuşma dili olan Sırpçayla ifade etmek anlamına gelen "halk diline geçiş" (vernacularization) olduğunu savunmaktadır. Bu dilsel dönüşüm, bilimsel bir dönüm noktasını temsil eder: dua merkezli öğrenmeden gözlem, ölçüm ve toplumsal fayda temelli ampirik ve faydacı bilgiye doğru bir geçiş. Dositej Obradović, Teodor Janković-Mirijevski ve Vuk Karadžić gibi figürlerin yakından incelenmesi yoluyla, tez; dil, entelektüel ağlar ve pedagojideki değişimleri imparatorluk ve kültürel sınırlar boyunca izlemek için ulusötesi ve iç içe geçmiş bir tarih yaklaşımını benimsemektedir. Ortodoks kurumların Aydınlanma fikirlerini nasıl yaydığı, devlet destekli okulların bu fikirleri nasıl dönüştürdüğü ve edebiyat ile halk kültürünün onları halka nasıl ulaştırdığı ortaya konulmaktadır. Islahatçılar Ortodoksluğu reddetmemiş; aklı Hristiyan hümanizmiyle birleştirerek Aydınlanma değerleriyle uyumlu bir "rasyonel dindarlık" oluşturmuşlardır. Tez, imparatorluk kısıtlamaları, kültürel yenilik ve halk dilinin seferber edilmesi arasındaki ilişkileri yeniden düşünerek, Sırp Aydınlanmasını daha geniş Avrupa ve Balkan entelektüel akımları içinde yeniden konumlandırmakta ve "çevresel" Aydınlanmaların dışlandığı anlatılara meydan okumaktadır.