Scorzonera hıeracııfolıa ve scorzonera longıana türleri üzerinde farmakognozik çalışmalar

Doğal kaynaklı bileşiklerin, ilaç etken madde olma potansiyelleri nedeniyle izolasyonları ve biyolojik etkinlik araştırılmalarının yapılması oldukça önemlidir. Scorzonera L. türlerinin gıda olarak tüketildiği ve geleneksel tıpta kullanıldıkları rapor edilmiştir. Tez çalışması kapsamında Türkiye'de yetişen Scorzonera longiana ve Scorzonera hieraciifolia türleri üzerinde farmakognozik çalışmalar yapılmıştır. Her iki bitkinin toprak altı yumrularının maserasyon yöntemine göre metanolle ekstre edildi ve ham metanol ekstreleri n-hekzan, diklorometan, n-bütanol ve su ile fraksiyonlandırılmıştır. S. longiana ve S. hieraciifolia bitkilerinin n-hekzan fraksiyonlarının GK-KS analizi sonucu sırasıyla sekiz ve on bir adet apolar bileşen tanımlanmıştır. S. longiana bitkisinin n-hekzan, diklorometan ve n-bütanol fraksiyonlarından çeşitli kromatografik yöntemlerle 7 adet yeni ve bir adet bilinen dihidroizokumarin skorzolongin I (SLD-5), skorzolongin II (SLD-6), skorzolongin III (SLD-7), skorzolongozit I (SLB-1), skorzolongozit II (SLB-2), skorzolongozit III (SLB-3), skorzolongozit IV (SLB-4), skorzolongozit V (SLB-5), bir adet bilinen seskiterpen (SLD-4), iki adet bilinen fenil heterozit (SLB-6-7) ve 7 adet bilinen tirterpen/sterol (SLH-1-3a-c, SLD-1-3, SLD-8 ve SLD-9a-c) bileşikleri olmak üzere toplam 18 adet bileşik izole edilerek spektroskopik yöntemlerle aydınlatılmıştır. S. hieraciifolia bitkisinin n-hekzan ve n-bütanol fraksiyonlarından toplam 6 bileşik; üç triterpen (SHH-1, SHH-2 ve SHH-3), yeni bir flavon heterozit (skorzohierakozit, SHB-1), karbohidrat (sükroz, SHB-2) ve 1-oktadeken (SHB-3) çeşitli kromatografik yöntemlerle izole edilerek spektroskopik yöntemlerle aydınlatılmıştır. Tüm bileşikler S. longiana ve S. hieraciifolia'dan ilk kez izole edilmiştir. S. longiana izole edilen 8 yeni (SLD-5-7 ve SLB-1-5) ve iki adet bilinen (SLB-6-7) bileşiklerin antimikrobiyal aktiviteleri araştırılmıştır. SLD-5-7 bileşikler arasında Skorzolongin II bileşiğinin Escherichia coli, Yersinia pseudotuberculosis, Mycobacterium smegmatis, Candida albicans, Saccharomyces cerevisiae' ye karşı en düşük MİK değerine (33.8 μg/mL) sahip olduğu bulunmuştur. SLB-1-7 bileşikler arasında ise Skorzolongozit IV, Skorzolongozit V ve 3,4,5-trimetoksifenil-1-O-[6-O-β-D-apiofuranosil]-β-D-glukopiranozit bileşiklerinin M. smegmatis'e karşı sırasıyla 5 µg/mL, 15.63 µg/mL ve 10.63 µg/mL ve Skorzolongozit I bileşiğinin ise sadece M. smegmatis'e karşı 14.84 μg/mL MİK değerine sahip olduğu bulunmuştur. Anahtar Kelimeler: Antimikrobiyal Aktivite, GK-KS, İzolasyon, Kumarin, Scorzonera hieraciifolia, Scorzonera longiana