Dutch disease in selected MENA countries

Bu çalışma, seçilmiş Orta Doğu ve Kuzey Afrika (ODKA) ülkelerinde Hollanda Hastalığı olgusunu incelemekte olup, bölgedeki petrol zengini ülkeler olarak Cezayir ve Suudi Arabistan ile petrol fakiri ülkeler olarak Fas ve Tunus'ta kaynak hareketi ve harcama etkilerine odaklanmaktadır. 1980-2020 dönemine ait verileri kullanan araştırma, özellikle petrol gelirleri ve döviz girdisi olan işçi dövizlerinin Reel Efektif Döviz Kuru (REER) ve sektörel katma değer üzerindeki etkilerini araştırmaktadır. Petrol gelirleri, işçi dövizleri ve REER arasındaki ilişkilerin yanı sıra tarım, imalat ve hizmet sektörlerindeki değişimlerin analiz edilmesinde Otoregresif Gecikmeli Dağıtılmış (ARDL) modelinden yararlanılmıştır. Ayrıca, dış faktörler, para politikası ve ekonomik entegrasyonun etkilerini daha iyi anlamak için Ticaret Hadleri, Reel Faiz Oranı ve Ticaret Açıklığı gibi kontrol değişkenleri de modele dahil edilmiştir. Bulgular, seçilmiş ODKA ülkelerinde sektörlere göre değişen derecelerde Hollanda Hastalığı belirtilerini doğrulamaktadır. Cezayir ve Suudi Arabistan'da petrol gelirlerinin uzun vadede REER üzerinde önemli bir etkisi olmadığı tespit edilmiştir, bu da petrol gelirlerinden kaynaklanan döviz kuru değerlenmesinin bu ülkelerde büyük bir sorun olmadığını göstermektedir. Ayrıca, Cezayir'in imalat sektörünün dirençli kaldığı, ancak petrol gelirlerinin iş gücünü tarım sektöründen uzaklaştırması nedeniyle tarım sektöründe tarım dışılaşma yaşandığı bulunmuştur. Buna karşılık, Suudi Arabistan'da imalat sektörü sanayisizleşme belirtileri gösterirken, tarım sektörü zamanla büyümüş ve bu durum Cezayir'in deneyiminden farklılık göstermiştir. Hizmet sektöründe ise hem Cezayir hem de Suudi Arabistan'da petrol gelirlerinin sınırlı etkileri gözlemlenmiş olup, diğer sektörler aleyhine orantısız bir genişleme veya iş gücü çekişi yaşanmamıştır. Petrol fakiri ülkeler olan Fas ve Tunus için ise bulgular, işçi dövizleri girişlerinin REER'de değerlenmeye yol açmadığını göstermektedir. Ancak, Fas'ta yabancı girdiler nedeniyle sanayisizleşme ve tarım dışılaşma yaşanmış ve bu durum ülkenin sanayi ve tarımsal temellerini zayıflatmıştır. Diğer yandan Tunus, işçi dövizlerinin uzun vadede imalat sektörü üzerinde nötr, tarım üzerinde ise olumlu bir etkiye sahip olmasıyla direnç göstermiştir. Her iki ülkede de hizmet sektöründe orantısız bir genişleme yaşanmamış olup, kaynak ve işçi dövizlerinin sektörel sonuçlar üzerindeki karmaşık dinamikleri vurgulanmaktadır. Anahtar Kelimeler: Hollanda Hastalığı, ODKA, Petrol Gelirleri, İşçi Dövizleri, ARDL Sınır Testi