Seçim teorisi temelli ergenlerde algılanan ebeveyn ilişki ölçekleri geliştirme çalışması

Seçim teorisinde insanlara, seçimlerinden bir diğer ifade ile davranışlarından sorumlu olduğu ve bu yüzden de kişinin sadece kendi davranışlarını kontrol edebileceği, başkalarının davranışlarını kontrol edemeyeceği varsayımı ile yaklaşılmaktadır. Seçim teorisi uzun süreli tüm psikolojik problemlerin özünde bir ilişki problemi olduğunu, doyum verici bir yaşamın temelinde sağlıklı ilişkilerin olduğunu vurgular. Araştırmanın amacı, gerçeklik terapisi çerçevesinde ergenlik dönemindeki bireylerin hem anneleri hem de babaları ile ilişkisindeki yapıcı ve yıkıcı alışkanlıkları nasıl algıladıklarını ölçmeye yönelik likert tipi ölçek geliştirmektir. Araştırma kapsamında ilgili alan yazın incelenmiş, madde havuzu oluşturulmuş, uzman görüşü alınmış, pilot uygulama yapılmış, 30 maddesi yapıcı, 29 maddesi yıkıcı alışkanlık ifadesi olan toplamda 59 maddelik anne ve baba uygulama formları oluşturulmuştur. Araştırmanın çalışma grubu, ergenlik dönemindeki 14-18 yaş aralığındaki 691 lise öğrencisinden oluşmaktadır. Formlar açımlayıcı faktör analizi yapmak üzere 346 lise öğrencisine uygulanmıştır. Analiz sonucunda, Algılanan Anne Yapıcı Alışkanlıklar Ölçeğinin saygı, cesaretlendirme, yakınlık ve kabul olmak üzere dört alt boyuttan oluştuğu, bu alt boyutlarının güvenirliklerinin sırasıyla .93, .86, .92 ve .93 olduğu, ölçeğin toplam güvenirliğin .97 olduğu, 25 maddeye sahip ve varyansın %71.16'sını açıklandığı tespit edilmiştir. Algılanan Baba Yapıcı Alışkanlıklar Ölçeğinin yakınlık, saygı, kabul ve cesaretlendirme olmak üzere dört alt boyuttan oluştuğu, bu alt boyutlarının güvenirliklerinin sırasıyla .95, .94, .92 ve .93 olduğu, ölçeğin toplam güvenirliğin .97 olduğu, 29 maddeye sahip olduğu ve varyansın %73.46'sını açıklandığı tespit edilmiştir. Algılanan Anne Yıkıcı Alışkanlıklar Ölçeğinin suçlama, cezalandırma, söylenme ve eleştirme olmak üzere dört alt boyuttan oluştuğu, bu alt boyutlarının güvenirliklerinin sırasıyla .85, .84, .82 ve .85 olduğu, ölçeğin toplam güvenirliğin .93 olduğu, 22 maddeye sahip olduğu ve varyansın %62.22'sini açıklandığı tespit edilmiştir. Algılanan Baba Yıkıcı Alışkanlıklar Ölçeğinin söylenme, cezalandırma, eleştirme ve suçlama olmak üzere dört alt boyuttan oluştuğu, bu alt boyutlarının güvenirliklerinin sırasıyla .87, .88, .77 ve .83 olduğu, ölçeğin toplam güvenirliğin .92 olduğu, 21 maddeye sahip olduğu ve varyansın %63.62'sini açıklandığı tespit edilmiştir. Alt boyut yapısını doğrulamak formlar doğrulayıcı faktör analizi yapmak üzere 345 lise öğrencisine uygulanmıştır. Analiz sonucunda, algılanan yapıcı alışkanlıklar anne ve baba ölçekleri ile algılanan yıkıcı alışkanlıklar anne ve baba ölçeklerinde CMIN/df, AGFI, GFI, NFI, CFI, IFI, TLI ve RMSEA değerlerinin iyi uyum gösterdiği görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Ergen-anne ilişkisi, Ergen-baba ilişkisi, Gerçeklik terapisi, Ölçek geliştirme, Seçim teorisi, Yapıcı alışkanlıklar, Yıkıcı alışkanlıklar