Şehir planlamasında idarelerin yetkileri

Şehir planlamasının temel hukuki araçlarından olan imar planları, fiziksel mekâna müdahale etmenin ötesinde ekonomik, siyasal ve sosyolojik etkiler doğuran çok yönlü idari işlemlerdir. Bu çalışma kapsamında, Türk hukuk sisteminde şehir planlamasında yetkili idarelerin tespitine ilişkin düzenlemeler, tarihsel kökenleri, anayasal ilkeler ve yargı kararları ışığında incelenmeye çalışılmıştır. Çalışmanın ilk bölümünde, Türkiye'de şehir planlamasının kökenleri ve bilhassa Cumhuriyet öncesi dönemde Tanzimat'ın etkisiyle gelişen mevzuat deneyimleri incelenmiştir. İkinci bölümü teşkil eden Cumhuriyetin ilanından 3194 sayılı İmar Kanununa kadarki dönemde ise özellikle Ankara'nın imar sürecine odaklanılarak erken dönem planlamanın niteliği üzerinde durulmuş, merkezileşmenin sebepleri izah edilmeye çalışılmıştır. Bu dönemde mahalli idarelere verilen yetkilerin ise kısa süre sonra tekrar merkezileştiği görülmektedir. Bu tarihi seyrin sebep ve sonuçları tahlil edilmeye çalışılarak mevcut yetki düzenlemelerinin sebepleri üzerinde düşünebilecek bir zemin teşkil edilebilmesi amaçlanmıştır. Tezin son bölümünde ise mevcut hukuk sistemindeki planlama yetkileri; Anayasa Mahkemesi ve Danıştay'ın kararları çerçevesinde incelenmeye çalışılmıştır. Anayasa Mahkemesi'nin imar planlarında yetki paylaşımını kanun koyucunun takdirinde görmesine karşın zaman zaman mahalli idarelerin özerkliğini de değerlendiren yaklaşımı ile Danıştay'ın imar planlarında yetki konusundaki kararları incelenmiştir. Ayrıca, imar planlamasında yetkilerin belirlenmesinde belirleyici olan unsurların(ekonomik, siyasi, sosyal vb. sebepler) etkileri tartışılmıştır. Sonuç olarak, yetki çatışmalarının çözümü için merkezi ve mahalli idareler arasındaki "planlar bloku" ile oluşacak müzakere zemininin gerekliliği üzerinde durulmuştur.