Şeker pancarı (Beta vulgaris l.) genotiplerinde morfolojik ve moleküler karakterizasyon

Bu çalışmada, USDA'dan temin edilen 187 şeker pancarı genotipi ve 5 ticari çeşit üzerinde hem moleküler hem de morfolojik analizler gerçekleştirilmiştir. Moleküler analizlerde, ISSR ve SCoT belirteçleri kullanılarak genotiplerin polimorfizmi ve genetik çeşitliliği incelenmiştir. Çalışmada kullanılan toplam sekiz adet primerden 68 polimorfik bant elde edilmiş ve polimorfizm oranı %100 olarak belirlenmiştir. SCoT primerleri, ISSR primerlerine kıyasla daha yüksek genetik çeşitlilik indeksi ve PIC değerleri sunmuş, genetik farklılığın belirlenmesinde daha güçlü bir araç olarak değerlendirilmiştir. UPGMA dendrogramı, genotipleri iki ana grup (A ve B) ve alt gruplara ayırmış; Grup A, dar genetik çeşitliliğe sahip olmasına rağmen alternatif genetik kaynak olarak önem taşırken, Grup B'deki alt kümeler geniş genetik varyasyonu ve ıslah çalışmalarında kullanılabilecek potansiyeli ortaya koymuştur. STRUCTURE ve PCA analizleri, genotiplerin önemli ölçüde genetik farklılaşma gösterdiğini ve bazı bireylerin farklı gen havuzlarından geldiğini doğrulamıştır. Özellikle USDA genotipleri arasında PI 169017, PI 193458 (Ames 15638), PI 120692 gibi genotipler, ticari çeşitlerden uzak kümelerde yer alarak yüksek genetik çeşitlilik kaynağı olarak öne çıkmıştır. Morfolojik analizlerde ise kök-gövde verimi, şeker oranı, yaprak verimi ve şeker verimi incelenmiş, ana bileşen analizi (PCA) sonuçları genotipler arasında geniş bir varyasyon olduğunu ortaya koymuştur. PRIN1'den PRIN4'e kadar olan bileşenler, verim ve kalite parametrelerinin genotipler arasındaki farklılıklarını açıklamış ve ıslah programlarında ebeveyn seçimi için önemli bilgiler sunmuştur. Hem moleküler hem de morfolojik veriler, çalışmada incelenen genotipler arasında önemli bir genetik ve agronomik çeşitlilik bulunduğunu göstermektedir. Elde edilen bulgular, hem yeni, yüksek verimli ve kaliteli şeker pancarı çeşitlerinin geliştirilmesi hem de mevcut genetik kaynakların korunması için sağlam bir bilimsel temel sunmaktadır. Moleküler ve morfolojik veriler, şeker pancarı ıslah programlarının yönlendirilmesi ve genetik kaynakların etkin şekilde değerlendirilmesinde önemli bir referans oluşturmaktadır.