Selefiyye'nin te'vil anlayışı: İbn Akîl örneği

Haberî sıfatların anlaşılması ve bu sıfatların te'vil edilip edilemeyeceği meselesi kelâm tarihinde ilk dönemlerden itibaren Müslümanların gündemini meşgul etmiştir. Bir grup mezhep taraftarları bu sıfatları zâhiri üzere alarak Allah'ı sonradan yaratılmış varlıklara benzeterek teşbihe düşmüşler, başka bir grup ise Allah'ı mahlûkatın özelliklerinden ve O'nun hakkında teşbihe düşmekten kaçınayım derken Allah Teâlâ'nın Kur'an-ı Kerim'de ve Hz. Peygamber'in hadislerinde zikretmiş olduğu sıfatları nefy yoluna gitmişlerdir. Kendilerine Selefiyye adı verilen bir grup ise haberî sıfatların nasslarda geçtiği şekliyle, teşbihe düşmeden aynı zamanda herhangi bir tefsir ve te'vil yapmadan olduğu gibi kabul etmek ve bu konuda tevakkuf edilmesi gerektiğini belirtmişlerdir. Haberî sıfatlar konusunda en sağlam yolun bu olduğunu ifade eden grup, önceki nesillerin de aynı görüşte olduğunu ve hatta tevakkuf konusunda icmânın bulunduğunu ileri sürmüşlerdir. Yaygın bir kanaat olan Selefiyye'nin te'vile karşı olduğu şeklindeki görüşün doğrulanması gerekmektedir. Zira bu mezhebe mensup kişilerin ortaya koydukları bazı görüşlerini te'vil kapsamında değerlendirme imkânı mevcuttur. Özellikle hicri V. asırla birlikte kelâm yöntemini kısmen benimseyip te'vili bazı konularda uygulayan ılımlı bir akım gelişmiştir. Bu akıma mensup kabul edilen İbn Akîl de müteşâbih kabul edilen nassların muhkemlere döndürülerek anlaşılması gerektiğini savunmuştur. Kendisi de eserlerinde bu gibi nassları aklın ışığında anlamaya çalışmış, zaman zaman te'vil yapmış ve bu konuda kendisinden sonra gelen birçok kişiyi de etkilemiştir.