Serbest rota hava sahasında dinamik ara nokta ataması ile çakışma çözümü

Serbest Rota Hava Sahası uygulamasında, kullanıcılar hava sahasının giriş noktasından çıkış noktasına direkt uçuş planlamaktadır. Çıkış noktasında oluşan olası çakışmalar için hava trafik kontrolörleri seviye değişikliği, vektör tekniği veya hız değişikliği gibi ayırma metotları kullanabilirler. Yoğun trafik akışında, seviyelerin dolu olması durumunda veya uçakların optimum seviyelerinde uçması için vektör ile ayırma yöntemi tercih edilebilir. Kontrolörlerin bu tekniği uygulamasında belirli bir standart yoktur. Bu tez çalışması kapsamında, Serbest Rota Hava Sahasında sektör çıkışında oluşabilecek çakışmaların çözümü için öneri geliştirilmiştir. Çakışmayı vektör tekniği yerine ara nokta üzerinden standart bir yörünge ile çözerek frekans yoğunluğunun azaltılması hedeflenmiştir. Bu öneri, gerçek zamanlı hava trafik kontrol radar simülatörü ortamında, boyutları gerçek sektör yapısına uygun bir hava sahası tasarlanarak yapılan deneylerle sınanmıştır. Bu deneyler, tecrübeli hava trafik kontrolörleri ve hava trafik kontrol bölümü öğrencileri tarafından tamamlanmıştır. Her bir katılımcı ile çakışmalar içeren aynı senaryo iki kere çalışılmıştır. Birincisinde katılımcılardan vektör tekniğini kullanarak çakışmaları çözmesi istenmiştir. İkinci çalışmada önerilen ara nokta ataması yöntemi ile çakışmaları çözmesi istenmiştir. Her iki çalışma için uçaklara verilen talimat sayısı ve radar ekranı üzerinde çakışmaların tespiti ve çözümü için yapılan ölçüm sayıları verileri toplanmıştır. Ayrıca katılımcılara NASA-TLX iş yükü endeksi ve geliştirilen yöntem hakkında fikirlerini soran bir görüşme uygulanmıştır. Elde edilen tüm veriler incelendiğinde ara nokta ataması yönteminde uçaklara daha az talimat verildiği sonucuna ulaşılmıştır. Kontrolörlerin radar ekranında yaptığı çakışma v tespit ölçüm sayısında farklılık gözlemlenmemiştir. Ancak çözüm sağlandıktan sonra yapılan doğrulama ölçümlerinde ara nokta yöntemi için daha az ölçüm yapıldığı gözlemlenmiştir. Bu yöntem kontrolörlerin tekrar ölçüm ihtiyacını azaltmaktadır.