Servet-i Fünun'da (1896-1901) gerçekliğin temsil rejimleri

Bu tez resimli, popüler bilim ve kültür dergisi olan Servet-i Fünun'un Edebiyat-ı Cedidecilere eşlik ettiği 1896-1901 arasındaki yayınına odaklanır. Dergide yayımlanan köşe yazılarındaki gerçeklik söylemi ile hikayelerdeki temsil rejimleri arasındaki bağlantıyı inceler. Köşe yazılarındaki gerçeklik söyleminin, aktüalite fenomenine dayandığını; aktüaliteninse dünyada doğal yollarla veya insan edimiyle vuku bulan, şimdi-buraya endeksli, görsellikle destekli, ilerleme istikametli, kümülatif olaylar yığını olarak algılandığını savlar. Gerçeklik söylemi aracılığıyla derginin Osmanlı İmparatorluğu ile çağdaş dünya arasında kurduğu etkileşime ve rekabete dayalı, girift iletişim ağını sergiler. 19. yüzyıl sonunda Osmanlı modern kültürünün uzantısı olan bu gerçeklik söyleminin, dergideki 137 hikayenin anlatıbilimsel, tematik ve estetik kurulumunu dönüştürdüğüne işaret eder. Bu doğrultuda bilim, akıl, modern gündelik yaşam gibi "aktüel" gündemlerin hikayelerde konu edildiği; bu konuların otoriter anlatım, diyalog, mektup, günlük gibi deneysel tekniklerle, tarihi ve fotoğrafik gerçekliğe uygun biçimde anlatısallaştırıldığını öne sürer. Kimi hikayelerde gerçeklik temsilinin, köşe yazılarında gerçeklikle bütünleştirilen ilerlemeci ideallerle uzlaştırıldığını; kimilerindeyse gerçekliğe atfedilen ideallerden uzaklaşıldığını veya bu ideallerin sorgulandığını gösterir. Böylece Servet-i Fünun'daki hikayelerde gerçekliğin temsil rejimlerinin, birbirini dışlayan iki uç estetik tavır olan idealizmden modernizme doğru giden bir spektrumda çeşitlendiğini iddia eder.